Akut Ürtiker Sunumu

Akut Ürtiker

  • Basmakla beyazlaşan
  • Kaşıntılı
  • Kızarık deri döküntüsü

ÜRTİKER SINIFLAMASI 2006

Spontan ürtiker

-Akut ürtiker = <6 hafta

-Kronik ürtiker= >6 hafta (haftanın 2 günü)

Fiziksel ürtikerler

-Soğuk kontakt ürtiker= Soğuk hava/su/rüzgar

-Gecikmiş basınç ürtiker= Basınçtan 3-8 saat sonra

-Sıcak kontakt ürtiker= Lokalize sıcaklık arışı

-Solar ürtiker= UV veya ışıkla artan

-Dermografik ürtiker= Çizilmeyle

-Titreşim ürtikeri= Titreşimle

Diğer ürtikerler

-Suya bağlı ürtiker= Suyla

-Kolinerjik ürtiker= Vücut ısısı artması

-Kontakt ürtiker= Temasla

-Egzersize bağlı ürtiker= Fiziksel egzersizle

  • %10-20
  • Atopik hastalık olanlar= %50’si

Ürtikerin Patofizyolojisi

blank

ÜRTİKER NEDENLERİ

-Besinler= Çok sık

-İlaçlar= En sık tespit edilebilen neden

-İnfeksiyonlar (özellikle viral üst solunum yolu enfeksiyonları) çok sıktır

-Böcek ısırmaları

-Kan transfüzyonları

-Temas alerjileri (Bitki, kozmetikler, lokal ilaç, hayvanlar)

Besin veya katkı maddeleri

  • Yer fıstığı, buğday, fındık, deniz ürünleri, soya fasulyesi, meyveler, süt ürünleri, çikolata
  • Çeşitli koruyucu maddeler (benzoatlar, sülfitler)
  • Besin boyaları
  • Tatlandırıcılar (sakkarin)
  • Domates, çilek, kabuklu deniz hayvanları mast hücrelerini doğrudan uyarabilir.

İlaç reaksiyonları

  • Penisilin (Dakika-10 gün)
  • Sefolosporinler
  • Sulfanamid
  • Analjazik
  • Sedatifler
  • Diüretikler
  • ACE inhibitörleri (1 saat ile 3 ay)
  • B blokerler
  • Hormonlar (insülin, östrojen, ACTH, BH)
  • Kas gevşeticiler
  • Aspirin ve diğer NSAİ
  • Morfin, polimiksin, vankomisin, tiamin, doksorobusin, radyokontrast maddeler doğrudan mast hücre uyarısı
  • Penisilin sonrası ürtiker

Çok sayıda helmintin ürtikerle ilişkisi açıktır .

Parazitik enfeksiyozlar genellikle bariz eusinofili ile ilişkilidir ve eusinofili yokluğunda düşünümemelidir.

  • Ürtiker ve anjiödem altta yatan sistemik hastalığın semptomlarıyla presente olabilir.
  • Sjögren’s sendromu
  • RA
  • SLE.
  • Hepsinde sedimantasyon yüksektir.

Vaka sunumu

  • 17 yaşında kız hasta
  • 10 aydır 2 ay arayla adet dönemlerinde yüzde ve boyunda şişlik, kızarıklık ve kaşıntı
  • Tanı: Menstruasyonla ilişkili ürtiker
  • Mekanizma açık değildir.
  • Tedavi: Menstruasyon süpresyonu ve siklooksijenaz-2 inhibisyonu

Stres

  • Kişilerin ruhsal durumları ürtiker ve anjioödem gidişini etkileyebilir.

Papuler ürtiker

  • Genç çocuklarda görülür.
  • Lezyonlar böcek ısırma bölgelerinde , genelde ekstremitelerde görülür.

FİZİKSEL ÜRTİKERLER

  • Çevresel faktörler sonucu
  • Tüm ürtikerli vakaların %17’si

Soğuk ürtiker

  • Soğuğa maruz kalmayla olur
  • Soğuğa maruz kalan bölgenin ısıtılmasından sonra semptomlar daha belirgindir
  • El, kulak ve burunda sık
  • Soğuk objeleri tutmayla elde, soğuk besinleri yemeyle dilde ödem gelişebilir
  • Soğuk suda yüzmeyle ölüm gelişebilir
  • Her yaşta olabilir
  • Tanı: Buz küp testi (5 dakika ve 10 dakika)
  • Tedavi: Siproheptadin (diğer antihistaminjkler)
  • Soğuk banyo ile dezentizasyon

BUZ KÜP TESTİ
Pediatrics. 2004 113:e313-7.

  • Kolun ön yüzüne buz küpleri veya 0-4 derece su içeren kaplar 5 dakika uygulanır
  • Uygulamadan sonra 5-10 dakika ısıtılır
  • Test yorumlanır
  • Uygulama yerinde kızarıklık ve/veya ödem ve/veya kaşıntı olursa test pozitif kabul edilir
  • 5 dakikalık test negatifse başka bölgeye 10 dakika süre uygulanır.
  • Uygulamadan sonra 5-10 dakika ısıtılır.
  • Test yorumlanır
  • Uygulama yerinde kızarıklık olursa test pozitif kabul edilir

Gecikmiş basınç ürtikeri

  • Basıncı takiben 4-6 saat sonra
  • Sıkı kıyafetlerle görülebilir
  • Kemer, çorap, sütyen bantı gibi basınç bölgelerinde olur
  • Çekiç kullananlarda elde
  • Koştuktan sonra ayak şişmesi
  • Birkaç saat oturduktan sonra kalçada şişlik
  • Lezyonlar kaşıntıdan çok ağrılıdır
  • 48 saate kadar sürebilir
  • Tanı: Kola 5-15 kg ağırlık 10-20 dakika basınç uygulama
  • Tedavi: Antihistaminikler başarısız
  • Steroidler etkili (gün aşırı düşük doz)

Isı teması ürtikeri

Lokalize ısı artışı ile

Sıcak maddelerin teması ile

-Oldukça nadirdir

-Patogenez bilinmez

-Tanı: 44 derece su içeren

tüplerin kola 4-5 dakika teması

-Tedavi problemlidir

-Antihistaminikler kısmen etkili

LOKAL ISI ÜRTİKER TEST (Midilten s: 1544)

44 derece sıcaklıkta su içeren tüp 4-5 dakika ön kola uygulanır.

Tüp kaldırıldıktan 5 dakika sonra değerlendirilir.

Ürtiker görülmüşse test pozitif kabul edilir.

Solar ürtiker

  • Tüm ürtikerlerin %1’i
  • Güneşe maruz kaldıktan sonra 1-3 dakika içinde (30 dakika içinde)
  • Ürtiker geliştikten sonra 1-3 saatte kaybolur ve 12-24 saat ışığı tolere eder
  • Mekanizması tam bilinmez
  • Her yaşta görülebilir
  • 40 ve 50’li yaşlarda sık
  • Tedavi: Antihistaminikler
  • Güneş koruyucular (Etonelde %5 lik paraaminabenzoik asid, zinc oksid, titanyum oksid)
  • Cildin güneşten korunması

Dermografizm

  • En sık fiziksel ürtikerdir.
  • Toplumun %5’i
  • Çizgisel basınçla 2 mm’den kalın kızarıklık
  • Tedavi: Semptomatikse setitizin,difenhidramin ilk seçenektir (diğer antihistaminikler seçilebilir)

DERMOGRAFİZM TEST

 (Midilten s: 1547)

Künt bir objeyle sırt çizilir.

Dakikalar içinde kaşıntı, eritem ve 2 mm’den kalın çizgisel kızarıklık oluşursa test pozitif kabul edilir.

Suya bağlı ürtiker

  • Çok nadir
  • Suyla temasla
  • Kolinerjik ürtikerden klinik olarak ayrılamazlar
  • Epidermal antijenin suyun varlığında cilde nüfus etmesiyle
  • Tanı: Distile su veya musluk suyun kompresi (Diğer tüm formlar ekarte edildikten sonra)
  • Tedavi: Cilt yağı, antihistaminikler

Kolinerjik ürtiker

  • Vücut ısısının artmasıyla ilişkili olan tek ürtiker tipidir
  • Ürtikerin tüm formlarının %7’si
  • Ürtikerin gerçek mekanizması bilinmez
  • Karakteristik görünüm

-İğne ucu papüller

  • Sıklıkla diğer fiziksel ürtikerlerle karışır.

-Doğru tanı için hikaye çok önemlidir.

  • Küçük papüller
  • Genelde çok kaşıntılı
  • Tipik olarak santral olarak başlar.
  • – Boyun
  • – Göğüs
  • Perifere yayılım gösterir.
  • Yayılım hızlıdır ve birleşme gösterir.

– Zamanla karakteristik papüler görünüm kaybolur.

– Başlangıçtaki görünümünün hikayeden alınması önemlidir.

Vaka sunumu

  • Kronik hemodiyaliz yapılan 19 yaşındaki erkek hasta
  • Diyaliz başladıktan 1 saat sonra ürtiker gelişiyor

– Tedavi bittikten 30 dakika sonra kayboluyor

– Sistemik semptom yok

  • İlaçlar ve dializ içeriği değiştiriliyor

– İyileşme yok

  • • Dilaizat ısısı 37.5°C → 36 °C

– Ürtiker tekrarlamıyor

  • Dializat ısısı 36°C → 38 °C

– Dializat ısı 38°C iken ürtiker tekrarlıyor.

Tetikleyiciler

  • Vücut ısını artıran her şey
  • Egzersiz çok sık tetikleyicidir.
  • Sıcak su

– Banyo

– Duş

– Sauna

  • Fazla heyecan
  • Sıcak veya baharatlı besin alımı

Tanı

  • Metakolin enjeksiyonu klasik testtir.

– Sadece hastaların 1/3’ünde test pozitiftir.

  • Hikayedeki tetikleyicilerle spesifik provokasyon yapılabilir.
  • Altın standart vücut ısısının artırılmasıdır

–Banyoda 40°C

derece su içinde kalması

– Vücut ısısı en az 0.7 derece artırılmalıdır

– Yaygın ürtiker kolinerjik ürtiker tanısını doğrular

Egzersize bağlı anafilaksi/ürtiker

  • Egzersiz sonrası kaşıntı, kızarıklık, ödem, hışıltı, hipotansiyon
  • Lezyonlar genelde büyük (10-15 mm)
  • Hastaların çoğu atlet
  • Egzersiz sırasında salınan endorfinler
  • Egzersiz olmadan sıcak banyo, terleme ve anksiyete ürtikere neden olmaz.
  • Solunum fonksiyonları bozulmaz
  • Çoğu atopiktir (2/3)
  • Antihistaminikler başarısız
  • Bazı besinlerden sonra egzersizle gelişebilir.
  • Yanlarında epinefrin ve difenhidramin bulundurmalılar.

Ürtikerde tanısal yaklaşım

  • Öykü
  • Fizik Muayene
  • Sistemik hastalıkların dışlanması
  • Spesifik provakasyon testleri

Öykü

  • Hastalığın başlangıç zamanı
  • Kızarıklığın süre ve sıklığı
  • Günlük değişim
  • Kızarıklığın şekli, büyüklüğü ve yayılımı
  • Anjioödem varlığı
  • Lezyonun semptomları (kaşıntı, ağrı)
  • Ürtikerle ilgili aile hikayesi, atopi
  • Daha önceki veya son 1 yıldaki alerjiler, infeksiyonlar,
  • Fiziksel ajan veya egzersizle oluşması
  • İlaçların kullanımı (nonsteroidal antiinflamatuar ilaçlar, injeksiyonalr, immünizasyoni hormanlar, laksatifler, kulak veya göz damlaları, alternatif helmintler)
  • Besinler
  • Hobiler
  • Cerrahi girişimler
  • Böcek ısırmalarına reaksiyonlar
  • Menstrüel siklusla ilişki
  • Tedaviye cevap
  • Stres

Ne zaman tetkik yapalım?

  • Tek atakta inceleme yapmaya gerek yoktur.
  • Hayatı tehtit eden ürtiker/anjioödem veya
  • Çok sık tekrarlarsa inceleme gerekir.

Fizik muayene

  • Dermografizm testi yapılmalıdır.
  • Sistemik hastalıklar her zaman akılda tutulmalıdır.

Tedavi

  • Neden veya ortaya çıkarılan stimulusun tedavisi veya ortadan kaldırılması
  • 2. jenerasyon antihistaminikler

-Setirizin, levosetirizin

-Loratadin, desloratadin

  • 1. jenerasyon antihistaminikler

-Hidroksizin (0.5 mg/kg/doz) 4-6 doz/gün

  • Tedaviye cevapsızlarda

-Antihistaminik dozu 4 katına kadar çık

-Kısa süreli kortikosteroid (4 gün prednizon)?

-H2 antihistaminik kombinasyonu (1-5 gün)

  • Adrenalin: 1/1000’lik maks 0.3 cc ciddi akut ürtikerial anjioödemin rahatlamasını sağlayabilir.