Astım ve Egzersiz Sunumu – 2. Kısım

Astım ve Egzersiz

Terminoloji

  • Egzersizle tetiklenen astım
  • Egzersizin tetiklediği bronkokonstruksiyon (Egzersizin tetiklediği astım)

Prevalans

  • Egzersize bağlı yakınma
  • Kronik astımı olanlarda: %40-90
  • Sağlıklı toplulukta: %3-11
  • Üst düzey sporcularda: %12-55

Astım

  • Kronik inflamatuar hastalıktır.
  • Kronik inflamasyon hava yollarında aşırı duyarlılık yapar.

Astım tetikleyicileri

  • Alerjenler
  • Soğuk hava
  • Enfeksiyonlar
  • Hava kirliliği
  • Sigara
  • Bazı ilaçlar
  • Egzersiz

Egzersiz astımı nasıl tetikler?

  • Teori ler
  • Sıvı kaybı teorisi
  • Isı değişimi teorisi
  • Havayolu hasarı Teorisi
  • Fizyopatolojisi henüz tam bilinmemektedir.

Sıvı Kaybı Teorisi

  • Egzersiz sırasında burun yerine ağızdan nefes alma
  • Bronş mukoza epiteli sıvısından su buharlaşarak su kaybı
  • Hava yollarının hiperozmolaritesi mediatör salınımı
  •  Bronkokonstriksiyon

Isı Değişimi Teorisi

  • Egzersiz süresince soğuyan hava yollarını ısıtabilmek için bronşiyal kan akımında artış.
  • Hava yolunda duvar ödemi
  • Bronş daralması
  • Hiperpneden hemen sonraki dönemde soğuma ve ısınma arasındaki sıcaklık farklılıkları

Hava yolu hasarı teorisi

  • Soğuk hava, klimaların, enfeksiyonlar
  • Küçük hava yolu epitelinin hasarı
  • Epitel hasarıyla mikrovasküler kaçak ve plasma eksudasyonu
  • Havayolu düz kaslarının özellikleri değişir
  • Bronşlarda aşırı hassasiyet

Önemli sporcularda bronşlarda aşırı hassasiyet ve ETB gelişmesinde önemli rol oynadığı düşünülmektedir. Klimaların küçük hava yollarında hava yolu epitelinin dehidratasyon hasarı riskini artırmaktadır (). Bu da koruyucu PGE2 kaybına neden olur. Epitel hasarıyla mikrovasküler kaçak ve plasma eksudasyonu gelişir. Plasma eksudasyonu içinde maddelerin tekrarlayan maruziyeti ile hava yolu düz kaslarının özellikleri değişir. Hava yolları düz kasa kontraksiyon kabiliyetinde artış ve hassasiyet oluşturur (*20,*21). Bu tip hasarlar soğuk iklimlerde açık havada yapılan spor dallarında görülmektedir (*21). Enfeksiyonlar da hava yolu hasarı gelişmesinde önemli rol oynar (*22). Hava yolu hasarı oluşturan alerjen ve hava kirliliğinin yüksek derecede olduğu havalarda spor yapılmaması önerilmelidir (*23,*24).

Astımlı Çocuk

  • Egzersizden kaçınır
  • Çocuklar şişmanlar
  • Şişmanlık da astımı daha da kötüleştirir.

Egzersiz

  • Sağlığın devam etmesi için gereklidir
  • Astımlılar için formda kalmayı sağlar
  • Daha az bronkokonstruksiyon
  • Astımlılara fizyolojik faydaları

Egzersize bağlı bronkokonstruksiyon

Semptomlar

  • Göğüste daralma,
  • Göğüs ağrısı
  • Öksürük
  • Hışıltı
  • Dispne

Semptomlar ne zaman?

  • Yakınmaları egzersiz bitiminden hemen sonra başlar.
  • Yaklaşık 8-15. dakikalarda zirveye ulaşır.
  • Egzersiz esnasında da ortaya çıkabilmektedir.

Refrakter dönem

  • Eğer kişi yakınmaları geçtikten sonra egzersize devam etmek isterse, ikince kez yapılan egzersizde daha az yoğun yakınmalar ortaya çıkmasıdır.
  • Bu dönem: 40 dakika ile 3 saat
  • Katekolaminlerin salınımı ve
  • Egzersiz esnasında salınan prostaglandinler

Egzersize bağlı bronkokonstruksiyon tanısı

  • Egzersiz testi

Tanı?

İzole egzersizle bronkospazm?

◦Kısa süreli tedavi

Kronik astım?

◦Uzun süreli koruyucu tedavi

◦Kısa süreli tedavi

Spor Seçimi

  • Sürekli aktiviteyi gerektiren ◦Bisiklet◦Koşu
  • Yoğun kısa aktivite,  dinlenme ◦Futbol◦Voleybol◦Tenis

İdeal Spor

  • Yüzme ideal bir spordur.
  • Maksimum kalp atım oranının %70-75’iyle yapılan aktiviteler astımlı hastaların yapabileceği egzersizlerdir.

Tavsiye edilmeyen spor

  • Tüple dalış

-Kuru soğuk sıkıştırılmış havanın solunması

-Tuzlu ve tatlı suyun inhalasyonu ile bronkokonstr.

-Baratravma ve pnomotoraks riski yüksek

  • Kontrol altında olmayan astımlılar dalamaz
  • Hafif -orta derece ve iyi kontrollü astımlı?
  • Hipertonik salinle provakasyon negatif
  • Normal SFT

Tüple dalış her insan için tehlikelidir. Ancak astımlılar için daha tehlikelidir ve yapmaması önerilir. Kronik veya iyi kontrol altında olmayan ve değişken astımlılar hiçbir zaman dalmamalıdır. Son yıllarda hafif ve orta derece iyi kontrollü astımlılara dalış izni verilmektedir. Bazı otorlerce ise spirometre ile kronik havaolu obstruksiyonu olmadığı ve hipertonik salinle provokasyon testinin negatif olması gerektiği zorunlu tutulmaktadır (*15). Dalma gibi fiziksel egzersizler kuru soğuk sıkıştırılmış havanın solunması, tuzlu veya tatlı suyun muhtemel inhasyonu hava yolu obstruksionu, hava hapsi ve akciğerin havalanma artışına neden olur. Dalıcı yüzeye çıkınca akciğerde barotravma ve pnömotoraks riski artar. Baratravma havanın damar için doğrudan girmesine neden olur ve beyne gidebilir ve fetal hava embolisiyle sonuçlanabilir (*16). 2006, 2008, 2010 Olimpiyat oyunlarında sporcuların %7 sinden fazlasında astım saptanmıştır.

Ne sıklıkta olmalı?

  • Egzersizlerin haftada 3-5 kez,
  • en az 20-60 dk’lık programlar
  • Başlangıçta 20 dakika
  • En az 30 dakikaya çıkar
  • Sık egersizle büyük iyileşmeler

Nasıl egzersiz yapılmalı?

  • Önlemler
  • Isınma
  • Egzersiz
  • Soğuma

Önlemler

  • Soğuk ve kuru havada egzersiz yapılmamalı
  • Kışın kapalı yerde egzersiz yapılmalı
  • Atkı veya soluma maskesi ile örtülmeli
  • Solunum yolları enfeksiyonları
  • Polen mevsimi
  • Burundan solunum yap

Isınma

  • Hafif terleme olacak şekilde
  • Maksimum kalp hızının %50-60’ı
  • Ritmik düşük seviyede aktivite
  • Tempolu yavaş koşmaya kadar giden yürüme ve bu aktiviteye eşit aktivite
  • Fleksiyon aşaması
  • Ekstansiyon aşaması
  • Isınmada temel amaç- refraktör peryod
  • Uzun süreli ısınma egzersizleri kısa süreli ısınma egzersizlerine göre daha yararlıdır.

 

  • 15-30 dakikalık ısınmanın
  • Ardından 15 dakika ara verilip sonra egzersizin yapılması en idealidir.

Egzersiz aşaması

  • Önce devamlı yürümeyle başlanır.
  • Fitnes seviyesini artırmak için özellikle kas iskelet sistemi yürüme, koşmaya giden yürüme ve daha sonra devamlı koşma
  • Egzersiz aralığı 30-90 saniyedenı 10-30 saniyeye düşürülür.
  • Kısa süreli yapılan yoğun egzersizler belirgin semptomlara neden olurken, yavaş ve uzun sürede yapılanlarda semptomlar hafiftir.

Soğuma Aşaması

  • Egzersizi yavaş yavaş bırakmak
  • Hava yolunun yeniden ısınmasını yavaşlatır
  • Her egzersiz sonrası soğuma peryodu sağlanmalıdır.
  • Hafif ritmik hareketlerle devam edilir.
  • Egzersiz öncesi kalp hızına dönünceye kadar dakikada 20 atım azalması sağlanmalıdır.
  • Egzersiz öncesi gibi fleksiyon hareketlerini içeren egzersiz

Egzersiz Öncesi İlaçlar

İnhale hızlı etkili ß2 agonistler

  • Etkisi 5 dakika içinde başlar ve 2 saate kadar sürer
  • Egzersizden yaklaşık 30 dakika önce

Uzun-süreli ilaçlar

Kronik astımı olan hastalarda

◦İnhale kortikosteroidler

◦Lökotrien değiştiriciler

Egzersiz yapılması sakıncalı

  • EF veya FEV1 %75 altındaysa