Astımlı Çocuklarda Ameliyat ve Anestezi

Astımlı çocuklarda ameliyat ve anestezi, astımın kontrol düzeyi doğru değerlendirildiğinde ve gerekli önlemler alındığında çoğu zaman güvenli şekilde gerçekleştirilebilir. Astım tek başına ameliyat veya genel anesteziye engel değildir. Asıl önemli olan çocuğun ameliyat öncesindeki astım kontrolü, yakın zamanda astım atağı veya solunum yolu enfeksiyonu geçirip geçirmediği, kullandığı ilaçlar, daha önceki anestezi deneyimleri ve planlanan ameliyatın özellikleridir. İyi kontrol altında olan astımlı çocuklarda ameliyat sırasında ciddi solunum komplikasyonu riski genellikle düşüktür. Buna karşılık aktif hırıltısı, sık öksürüğü, nefes darlığı veya yakın zamanda astım atağı bulunan çocuklarda özellikle elektif ameliyat öncesinde astımın kontrol altına alınması gerekebilir.

Astımlı çocuklarda anestezi sırasında en fazla dikkat edilen konulardan biri bronşların ani olarak daralması, yani bronkospazmdır. Astımda hava yolları normalden daha hassas olduğu için anestezi sırasında hava yoluna yapılan müdahaleler, özellikle entübasyon, bazı çocuklarda bronşların kasılmasını tetikleyebilir. Ancak modern anestezi teknikleri, uygun ilaçlar, ameliyat öncesi değerlendirme ve dikkatli hava yolu yönetimi sayesinde bu risk önemli ölçüde azaltılabilir.

Astımlı bir çocuğun ameliyat öncesinde değerlendirilmesindeki temel amaç “anestezi alabilir mi?” sorusuna yalnızca evet veya hayır cevabı vermek değildir. Asıl amaç çocuğun astımının ne kadar iyi kontrol edildiğini belirlemek, değiştirilebilir risk faktörlerini düzeltmek ve ameliyatın mümkün olan en güvenli koşullarda gerçekleştirilmesini sağlamaktır.

Önemli bilgi: Astımlı çocuklarda ameliyat ve anestezi planı çocuğun astımının şiddeti, güncel kontrol durumu, ameliyatın türü ve anestezi yöntemine göre kişiselleştirilmelidir. Çocuğun düzenli kullandığı astım ilaçları veya ameliyat öncesi verilmesi gereken ilaçlar konusunda değişiklik yalnızca tedaviyi takip eden hekim ve anestezi uzmanının önerisiyle yapılmalıdır.

Astımlı çocuklar ameliyat olabilir mi?

Evet. Astımlı çocukların büyük bölümü gerekli değerlendirmeler yapıldıktan sonra ameliyat olabilir ve anestezi alabilir. Astım tanısının bulunması tek başına ameliyatın iptal edilmesini gerektirmez. Ameliyat açısından asıl önemli olan çocuğun astımının ameliyat öncesindeki kontrol durumudur.

Astımı iyi kontrol altında olan, son dönemde belirgin hırıltısı veya nefes darlığı bulunmayan, gece astım nedeniyle sık uyanmayan ve son haftalarda ciddi astım atağı yaşamamış bir çocuk genellikle elektif ameliyata hazırlanabilir. Buna karşılık astımı kontrolsüz olan çocuklarda anestezi sırasında bronkospazm, oksijen seviyesinde düşme ve ameliyat sonrasında solunum problemi gibi istenmeyen durumların görülme olasılığı artabilir.

Bu nedenle ameliyat öncesindeki değerlendirmede yalnızca “astımı var” bilgisinin verilmesi yeterli değildir. Çocuğun astımının son haftalardaki seyri ayrıntılı olarak anlatılmalıdır. Son zamanlarda rahatlatıcı inhaler ihtiyacında artış, gece öksürüğü, egzersiz sırasında nefes darlığı, hırıltı, acil servis başvurusu veya ağızdan kortizon kullanımı olduysa anestezi ekibinin bunu bilmesi önemlidir.

Daha önce astım nedeniyle yoğun bakımda takip edilmiş veya mekanik ventilasyon desteği almış çocuklar daha yüksek riskli kabul edilebilir. Aynı şekilde daha önce anestezi sırasında bronkospazm veya başka bir solunum problemi yaşayan çocuklarda da önceki anestezi kayıtlarının değerlendirilmesi yararlı olur.

Astım ameliyat riskini artırır mı?

Astım özellikle kontrol altında değilse ameliyat çevresindeki solunum komplikasyonlarının riskini artırabilir. Ancak riskin düzeyi bütün astımlı çocuklarda aynı değildir. Hafif ve iyi kontrollü astımı bulunan bir çocukla sık astım atağı geçiren, günlük belirtileri devam eden ve yakın zamanda hastaneye yatmış bir çocuğun riski aynı şekilde değerlendirilmez.

Astımlı çocuklarda anestezi sırasında veya sonrasında görülebilecek solunum problemleri arasında bronkospazm, öksürük, hırıltı, oksijen seviyesinde düşme ve hava yolu spazmı bulunabilir. En önemli koruyucu yaklaşım ameliyat öncesinde kontrolsüz astımı belirlemek ve mümkünse tedaviyi optimize etmektir.

Ameliyat öncesinde astım nasıl değerlendirilir?

Ameliyat öncesi değerlendirme astımlı çocuklarda güvenli anestezinin en önemli aşamalarından biridir. Anestezi uzmanı ve gerekli durumlarda çocuğu takip eden çocuk alerji veya çocuk göğüs hastalıkları uzmanı, astımın mevcut durumunu değerlendirir.

Bu değerlendirmede çocuğun son haftalardaki belirtileri sorgulanır. Gündüz ne sıklıkla öksürdüğü veya hırıltısı olduğu, gece astım nedeniyle uyanıp uyanmadığı, koşma ve oyun oynama sırasında zorlanıp zorlanmadığı ve rahatlatıcı ilaca ne sıklıkta ihtiyaç duyduğu önemlidir. Son dönemde geçirilmiş astım atakları, acil servis başvuruları ve hastane yatışları da göz önüne alınır.

Çocuğun kullandığı bütün ilaçların bilinmesi gerekir. İnhaler kortikosteroidler, kombine inhaler tedaviler, bronş genişletici ilaçlar, montelukast gibi tedaviler ve yakın dönemde kullanılan sistemik kortikosteroidler değerlendirilir. Ailenin ameliyat öncesinde bu ilaçların isimlerini ve mümkünse dozlarını anestezi ekibine bildirmesi önemlidir.

Ayrıca daha önce geçirilen ameliyatlar ve anestezi deneyimleri sorgulanır. Önceki anestezi sırasında zor entübasyon, bronkospazm, uzun süren öksürük, oksijen düşüklüğü veya beklenmeyen başka bir reaksiyon yaşanmışsa bu bilgi yeni ameliyatın planlanmasında değer taşır.

Ameliyat öncesi spirometri gerekli midir?

Her astımlı çocuk için ameliyat öncesinde rutin spirometri yapılması zorunlu değildir. İyi kontrollü astımı bulunan ve klinik olarak solunum problemi göstermeyen çocuklarda yalnızca ameliyat nedeniyle ek solunum fonksiyon testi gerekmeyebilir.

Ancak astım kontrolünün net olmadığı, belirtilerin arttığı veya orta-ağır astımın bulunduğu çocuklarda solunum fonksiyon testleri yararlı olabilir. Spirometri yapabilecek yaştaki çocuklarda FEV1 ve diğer solunum fonksiyonlarının değerlendirilmesi hava yolu darlığı hakkında objektif bilgi sağlayabilir.

Test sonucu tek başına ameliyat kararı vermek için kullanılmaz. Çocuğun belirtileri, muayene bulguları, önceki astım öyküsü ve planlanan ameliyatla birlikte değerlendirilir.

Alerji testlerinin ameliyat öncesi tekrar yapılması gerekir mi?

Genellikle hayır. Astım tanısı olan bir çocukta yalnızca ameliyat planlandığı için alerji testlerinin yeniden yapılması gerekmez. Alerji testleri çocuğun astımının nedenlerini değerlendirmek için kullanılabilir ancak anestezi riskini tek başına belirlemez.

Bununla birlikte çocuğun daha önce ilaç, lateks veya anestezi sırasında kullanılan bir maddeye karşı ciddi alerjik reaksiyon öyküsü varsa bu durum mutlaka anestezi uzmanına bildirilmelidir.

Astım nedeniyle ameliyat ne zaman ertelenebilir?

Elektif yani önceden planlanmış ameliyatlarda çocuğun ameliyat günü mümkün olan en iyi solunum durumunda olması hedeflenir. Bu nedenle kontrolsüz astım veya aktif solunum yolu enfeksiyonu bulunması durumunda ameliyatın ertelenmesi gündeme gelebilir.

Aktif hırıltı, belirgin nefes darlığı, son günlerde artmış gece öksürüğü veya normalden daha sık rahatlatıcı ilaç kullanımı astım kontrolünün bozulduğunu gösterebilir. Çocuk yakın zamanda ciddi bir astım atağı geçirmişse de ameliyat öncesinde yeniden değerlendirme yapılması gerekebilir.

Ameliyatın ertelenip ertelenmeyeceği tek bir belirtiye göre belirlenmez. Ameliyatın aciliyeti, çocuğun astımının şiddeti, mevcut bulgular ve uygulanacak anestezi yöntemi birlikte değerlendirilir.

Çocuk ameliyat öncesinde hırıldıyorsa ne olur?

Ameliyat günü muayenesinde aktif hırıltı saptanması özellikle elektif ameliyatlarda önemli bir bulgudur. Bu durum astımın yeterince kontrol altında olmadığını veya çocuğun akut bir solunum problemi yaşadığını gösterebilir.

Anestezi uzmanı çocuğun durumunu değerlendirerek bronş genişletici tedavi uygulanmasına, ek değerlendirme yapılmasına veya ameliyatın başka bir tarihe ertelenmesine karar verebilir.

Ailenin “biraz hırıltısı var ama her zaman oluyor” düşüncesiyle bu bilgiyi önemsememesi doğru değildir. Kronik veya sık tekrarlayan hırıltı da yetersiz astım kontrolünün işareti olabilir.

Soğuk algınlığı veya enfeksiyon ameliyatı etkiler mi?

Çocuklarda üst solunum yolu enfeksiyonları oldukça sık görülür. Burun akıntısı, öksürük, boğaz ağrısı ve ateş gibi belirtiler özellikle okul ve kreş döneminde sık karşılaşılan sorunlardır. Astımlı çocuklarda viral enfeksiyonlar aynı zamanda astım atağını tetikleyebildiği için ameliyat öncesinde daha dikkatli değerlendirilir.

Yakın zamanda geçirilmiş veya halen devam eden solunum yolu enfeksiyonu hava yollarının anestezi sırasında daha hassas olmasına neden olabilir. Bu hassasiyet enfeksiyon iyileştikten sonra da bir süre devam edebilir. Çocuklarda yapılan anestezi değerlendirmelerinde son haftalardaki solunum yolu enfeksiyonu perioperatif solunum komplikasyonları açısından önemli risk faktörlerinden biri olarak kabul edilir.

Ancak her burun akıntısı ameliyatın otomatik olarak iptal edilmesi anlamına gelmez. Hafif burun akıntısı olan ancak ateşi, hırıltısı ve genel durum bozukluğu bulunmayan bir çocukla yoğun öksürüğü, ateşi ve alt solunum yolu bulguları olan bir çocuk aynı şekilde değerlendirilmez.

Ameliyatın ertelenip ertelenmeyeceğine anestezi uzmanı; çocuğun yaşı, enfeksiyonun şiddeti, astım kontrolü, ameliyatın türü ve hava yoluna yapılacak müdahaleleri dikkate alarak karar verir.

Enfeksiyon sonrasında ne kadar beklenir?

Bütün çocuklara uygulanabilecek sabit bir bekleme süresi bulunmaz. Çalışmalarda yakın zamanda geçirilen, özellikle son birkaç hafta içindeki solunum yolu enfeksiyonlarının perioperatif solunum olaylarıyla ilişkili olabileceği gösterilmiştir.

Bu nedenle “soğuk algınlığı geçti, ertesi gün ameliyat olabilir” veya “her enfeksiyonda mutlaka bir ay beklemek gerekir” şeklinde bütün çocuklara uygulanabilecek tek bir kural doğru değildir. Karar klinik bulgular ve çocuğun bireysel riskleri değerlendirilerek verilmelidir.

Astım ilaçları ameliyattan önce bırakılır mı?

Genellikle hayır. Astımlı çocukların düzenli kullandıkları kontrol edici ilaçların ameliyat öncesinde kendi kendine kesilmesi önerilmez. Tam tersine, astımın iyi kontrol altında tutulması anestezi güvenliği açısından önemlidir.

İnhaler kortikosteroid kullanan çocuklar çoğunlukla tedavilerine ameliyat döneminde de devam eder. Kombine inhaler tedaviler veya diğer kontrol edici astım ilaçları da hekimin önerisine göre sürdürülür. Ameliyat nedeniyle düzenli astım tedavisinin birkaç gün önceden kesilmesi hava yollarındaki inflamasyonun artmasına ve astım kontrolünün bozulmasına yol açabilir.

Bazı çocuklarda anestezi öncesinde kısa etkili bronş genişletici ilaç uygulanması planlanabilir. Bu yaklaşım özellikle hava yolu manipülasyonuyla ortaya çıkabilecek bronş daralması riskini azaltmaya yardımcı olabilir. Çocuklarda astım ve anestezi konusunda güncel klinik kaynaklarda bronkodilatör tedavinin hava yolu reaktivitesini azaltmak amacıyla ameliyat öncesi kullanılabileceği belirtilmektedir.

Ancak aile kendi kararıyla ameliyat sabahı ek doz ilaç vermemelidir. Hangi ilacın ne zaman kullanılacağı ameliyat öncesi görüşmede netleştirilmelidir.

Kortizon kullanan çocuklarda özel önlem gerekir mi?

İnhaler kortikosteroid kullanan çocukların büyük bölümünde yalnızca bu nedenle özel bir ameliyat uygulaması gerekmez. Bununla birlikte uzun süre yüksek doz sistemik kortikosteroid kullanan veya yakın dönemde sık sistemik kortikosteroid tedavisi alan çocuklarda adrenal fonksiyonların baskılanma ihtimali değerlendirilmelidir.

Bu durumda ameliyat sırasında ek steroid gerekip gerekmediğine anestezi ve ilgili çocuk uzmanları karar verir. Ailenin çocuğun geçmiş dönemde kullandığı kortizon tedavilerini anestezi ekibinden gizlememesi veya önemsiz görmemesi gerekir.

Astımlı çocuklarda genel anestezi tehlikeli midir?

Genel anestezi astımlı çocuklarda uygulanabilir. Astımın bulunması genel anestezi için tek başına kontrendikasyon değildir. Ancak astım hava yollarının aşırı duyarlı olmasıyla ilişkili olduğu için anestezi sırasında hava yolunun uyarılması bronkospazm riskini artırabilir.

Anestezi sırasında solunum komplikasyonlarının özellikle anestezinin başlangıcı, hava yoluna müdahale ve uyanma dönemlerinde ortaya çıkma olasılığı daha yüksektir. Bu nedenle astımlı çocuğun anestezi planı hava yolu hassasiyeti dikkate alınarak oluşturulur.

Anestezi uzmanı ameliyatın özelliklerine göre maske, supraglottik hava yolu veya endotrakeal tüp gibi farklı hava yolu yöntemlerinden birini tercih edebilir. Her ameliyat için aynı yöntem kullanılmaz.

Astımlı çocuklarda mümkün olduğunda hava yolunu daha az uyaran yöntemler avantaj sağlayabilir. Ancak bazı ameliyatlarda güvenli solunum kontrolü için endotrakeal entübasyon gerekli olabilir. Bu durumda da uygun anestezi derinliği ve ilaçlarla hava yolu reaksiyonu azaltılmaya çalışılır.

Entübasyon astım atağı yapar mı?

Entübasyon sırasında tüpün soluk borusuna yerleştirilmesi hava yolunda mekanik uyarıya neden olur. Astımlı çocukların bronşları daha hassas olduğu için bu uyarı bronkospazmı tetikleyebilir. Ancak bu, astımlı çocukların entübe edilemeyeceği anlamına gelmez.

Risk; astımın kontrol altında tutulması, uygun anestezi derinliğinin sağlanması, gerektiğinde bronş genişletici tedavi verilmesi ve anestezi ekibinin hava yolu reaktivitesine uygun teknikler kullanmasıyla azaltılabilir.

Bölgesel anestezi daha mı güvenlidir?

Bazı ameliyatlarda bölgesel veya lokal anestezi teknikleri hava yoluna müdahale ihtiyacını azaltabilir. Bu nedenle uygun cerrahilerde avantaj sağlayabilir. Ancak çocuklarda ameliyatın türü, çocuğun yaşı ve iş birliği düzeyi nedeniyle genel anestezi sıklıkla gerekli olabilir.

Bölgesel anestezi ile genel anestezi birbirinin mutlak alternatifi değildir. Bazı operasyonlarda genel anesteziye ek olarak bölgesel teknikler kullanılarak ameliyat sonrası ağrı kontrolü iyileştirilebilir.

Anestezi sırasında bronkospazm nedir?

Bronkospazm, bronşların çevresindeki düz kasların kasılması sonucunda hava yollarının ani olarak daralmasıdır. Astımlı çocuklarda hava yollarının aşırı duyarlı olması nedeniyle ameliyat sırasında ortaya çıkabilecek en önemli solunum problemlerinden biridir.

Bronkospazm geliştiğinde havanın özellikle akciğerlerden dışarı çıkması zorlaşır. Anestezi cihazında hava yolu basınçlarında artış görülebilir, oksijen seviyesi düşebilir ve hırıltı duyulabilir. Çocuk entübe durumdaysa solunum cihazındaki akım ve basınç değişiklikleri de bronkospazmın fark edilmesine yardımcı olabilir.

Bronkospazm yalnızca astım nedeniyle ortaya çıkmaz. Endotrakeal tüpün yanlış pozisyonu, tüpün tıkanması, anafilaksi veya farklı solunum problemleri de benzer belirtiler oluşturabilir. Bu nedenle ameliyat sırasında gelişen hırıltının nedeninin anestezi ekibi tarafından hızla değerlendirilmesi gerekir.

Bronkospazm geliştiğinde anestezi derinliği, hava yolunun açıklığı ve çocuğun oksijenasyonu değerlendirilir. Gerektiğinde bronş genişletici ilaçlar ve diğer tedaviler uygulanır.

Bronkospazm riski kimlerde daha yüksektir?

En önemli risk faktörlerinden biri kontrolsüz astımdır. Astım belirtileri ameliyat öncesinde sık olan çocuklarda hava yollarının anestezi sırasında reaksiyon gösterme ihtimali daha yüksektir. Çocukluk çağı astımında perioperatif komplikasyonlarla ilgili yayınlarda kötü astım kontrolü, ameliyat sırasında bronkospazm ve ameliyat sonrası solunum komplikasyonlarının başlıca risk faktörü olarak öne çıkmaktadır.

Yakın zamanda solunum yolu enfeksiyonu geçirmek, daha önce anestezi sırasında astım atağı yaşamak, orta-ağır astım, küçük yaş, geçmişte astım nedeniyle mekanik ventilasyon gereksinimi ve hava yolunu ilgilendiren ameliyatlar da riski artırabilecek faktörler arasındadır.

Ameliyat sonrası dönemde nelere dikkat edilmelidir?

Astımlı çocuğun takibi ameliyat bittiğinde sona ermez. Anesteziden uyanma ve ameliyat sonrası ilk saatler de hava yolu açısından dikkat gerektirir. Bronkospazm anesteziden uyanma sırasında veya ameliyat sonrasında tekrar ortaya çıkabilir. Bu nedenle çocuğun solunumu, oksijen düzeyi ve genel durumu takip edilir.

Ameliyat sonrası ağrının iyi kontrol edilmesi de önemlidir. Şiddetli ağrı çocuğun hızlı ve yüzeysel nefes almasına, etkili öksürememesine ve stres yanıtının artmasına yol açabilir. Uygun ağrı kontrolü çocuğun daha rahat nefes almasını ve erken hareket etmesini kolaylaştırabilir.

Astım tedavileri ameliyattan sonra da hekimin planladığı şekilde sürdürülür. Çocuk düzenli inhaler kullanıyorsa tedavinin gereksiz yere kesilmemesi gerekir.

Ameliyat sonrasında hırıltı, inatçı öksürük, belirgin nefes darlığı veya oksijen düşüklüğü gelişirse çocuk daha uzun süre gözlem altında tutulabilir. Astımın şiddetine ve ameliyatın özelliklerine göre bazı çocuklarda hastanede takip gerekebilir.

Astımlı çocuk aynı gün taburcu olabilir mi?

Evet. İyi kontrollü hafif astımı bulunan çocuklar uygun ameliyatlarda günübirlik cerrahi sonrasında aynı gün taburcu olabilir. Astım tanısı tek başına hastanede yatış gerektirmez. Pediatrik anestezi literatüründe hafif veya iyi kontrollü astımı olan çocukların birçok elektif işlemi günübirlik şartlarda güvenle geçirebildiği belirtilmektedir.

Taburculuk kararı çocuğun tamamen uyanmış olması, solunumunun rahat olması, oksijen seviyesinin uygun olması ve ameliyata özgü diğer taburculuk kriterlerinin karşılanmasıyla verilir.

Aile ameliyat öncesinde nelere dikkat etmelidir?

Astımlı çocuğun ameliyatının güvenli geçmesinde aileden alınan doğru bilgiler çok önemlidir. Astımın hafif olduğu düşünülse bile anestezi uzmanına çocuğun astım tanısının bulunduğu mutlaka söylenmelidir.

Aile ameliyat görüşmesine çocuğun kullandığı inhalerlerin isimlerini veya mümkünse ilaçlarını beraberinde getirebilir. Son dönemde rahatlatıcı ilaç kullanımının arttığı, gece öksürüğünün başladığı veya egzersizle hırıltı geliştiği fark edilmişse bu bilgiler paylaşılmalıdır.

Son haftalarda geçirilen soğuk algınlığı, grip benzeri hastalıklar ve ateşli enfeksiyonlar da bildirilmelidir. Çocuğun ameliyattan birkaç gün önce hastalanması durumunda “ameliyat iptal olmasın” düşüncesiyle belirtileri gizlemek güvenli değildir.

Daha önce astım nedeniyle acil servise başvuru, hastane yatışı, yoğun bakım tedavisi veya solunum cihazına bağlanma öyküsü varsa anestezi ekibinin bunları bilmesi gerekir.

Önceki ameliyatlarda anesteziyle ilişkili bir sorun yaşandıysa olayın ayrıntıları mümkün olduğunca aktarılmalıdır. “Anesteziye alerjisi vardı” gibi genel ifadeler yerine hangi ameliyatta ne yaşandığı, hangi belirtilerin geliştiği ve hangi tedavilerin uygulandığı biliniyorsa paylaşılmalıdır.

İnhaler ilaç ameliyat günü hastaneye götürülmeli midir?

Çocuğun düzenli kullandığı inhalerleri ameliyat günü yanında bulundurmak yararlı olabilir. Hastanenin kendi ilaçları bulunsa bile çocuğun kullandığı cihaz tipinin görülmesi ve tedavi planının doğrulanması kolaylaşır.

Özellikle rahatlatıcı inhaleri bulunan çocuklarda bu ilacın ismini ve son ne zaman kullanıldığını sağlık ekibine bildirmek önemlidir.

Astımlı çocuklarda ameliyat ve anestezide sık yapılan hatalar nelerdir?

En sık yapılan hatalardan biri astımın hafif olduğu düşünülerek anestezi uzmanına bildirilmemesidir. Çocuk yalnızca yılda birkaç kez hırıltı yaşıyor olsa bile bu bilgi hava yolu yönetiminin planlanmasında önemli olabilir.

Bir diğer hata çocuğun ameliyat öncesinde daha iyi görünmesi için astım ilaçlarının aile tarafından değiştirilmesidir. Bazı aileler açlık nedeniyle bütün ilaçların kesilmesi gerektiğini düşünebilir. Oysa inhaler astım ilaçlarının büyük bölümü açlık kurallarından farklı değerlendirilir ve çoğunlukla ameliyat döneminde devam ettirilir. Hangi ilaçların kullanılacağı anestezi ekibinden öğrenilmelidir.

Aktif enfeksiyon veya hırıltının gizlenmesi de önemli bir hatadır. Elektif ameliyatın ertelenmesi aile açısından zorlayıcı olabilir ancak kontrolsüz astımla yapılan ameliyat gereksiz risk oluşturabilir.

Daha önce yaşanan anestezi problemlerinin ayrıntılarının saklanmaması gerekir. Özellikle bronkospazm, ciddi alerjik reaksiyon veya yoğun bakım gerektiren komplikasyon öyküsü yeni anestezi planının oluşturulmasında önemlidir.

Ameliyat sonrasında çocuğun astım ilaçlarının tamamen bırakılması da doğru değildir. Cerrahi işlem astımı tedavi etmez. Çocuğun mevcut kontrol edici tedavisine hekim önerisi doğrultusunda devam edilmelidir.

Astımlı çocuklarda ameliyat ve anestezi hakkında sık sorulan sorular

Astımlı çocuk genel anestezi alabilir mi?

Evet. Astımlı çocuklar genel anestezi alabilir. Astım genel anestezi için tek başına engel değildir. En önemli nokta astımın ameliyat öncesinde mümkün olduğunca iyi kontrol altında olmasıdır. Kontrolsüz astım veya aktif hırıltı bulunması durumunda özellikle elektif ameliyatlar yeniden değerlendirilebilir.

Astım anestezi sırasında krize neden olabilir mi?

Anestezi sırasında bronkospazm gelişme ihtimali vardır ancak bu risk bütün astımlı çocuklarda aynı değildir. Kontrolsüz astım, yakın zamanda geçirilen solunum yolu enfeksiyonu ve geçmişte ağır astım atağı öyküsü riski artırabilir. Ameliyat öncesi uygun değerlendirme ve anestezi planıyla risk azaltılabilir.

Astımlı çocuğun ameliyat öncesi inhaleri kesilir mi?

Genellikle hayır. Düzenli kontrol edici astım ilaçları çoğunlukla ameliyat döneminde devam ettirilir. Çocuğun kullandığı ilaçları aile kendi kararıyla kesmemelidir. Hangi ilacın ameliyat sabahı kullanılacağı konusunda anestezi uzmanının ve çocuğu takip eden hekimin önerisine uyulmalıdır.

Ameliyat günü hırıltı varsa ameliyat yapılır mı?

Aktif hırıltı özellikle elektif ameliyatlarda yeniden değerlendirme gerektirir. Hırıltının nedeni, astım kontrolü ve ameliyatın aciliyeti incelenir. Gerekirse bronş genişletici tedavi uygulanabilir ve elektif ameliyat astım kontrol altına alınıncaya kadar ertelenebilir.

Astımlı çocuk entübe edilebilir mi?

Evet. Gerektiğinde astımlı çocuklar güvenli şekilde entübe edilebilir. Entübasyon hava yollarını uyarabileceği için bronkospazm açısından dikkat gerekir ancak uygun anestezi derinliği, gerekli ilaçlar ve doğru hava yolu yönetimiyle bu risk azaltılabilir.

Soğuk algınlığı olan astımlı çocuk ameliyat olabilir mi?

Bu durum çocuğun belirtilerinin şiddetine göre değerlendirilir. Hafif burun akıntısıyla ateş, yoğun öksürük, hırıltı ve alt solunum yolu bulgularının eşlik ettiği enfeksiyon aynı değildir. Yakın zamanda geçirilen solunum yolu enfeksiyonları anestezi sırasında solunum komplikasyonu riskini artırabileceği için anestezi uzmanı ameliyatın ertelenmesini önerebilir.

Astımlı çocuklarda ameliyat öncesi akciğer filmi gerekir mi?

Her astımlı çocuk için rutin akciğer filmi gerekli değildir. Akciğer grafisi ancak klinik olarak başka bir solunum problemi düşünülüyorsa veya özel bir tıbbi gerekçe varsa istenebilir. Gereksiz görüntüleme astım kontrolünü değerlendirmek için rutin bir yöntem değildir.

Astımlı çocuklarda ameliyat öncesi solunum testi yapılmalı mı?

Her çocukta zorunlu değildir. Özellikle iyi kontrollü astımı bulunan çocuklarda rutin spirometri gerekmeyebilir. Kontrolün net olmadığı, orta-ağır astımın bulunduğu veya belirtilerin son dönemde arttığı çocuklarda solunum fonksiyon testi değerlendirmeye yardımcı olabilir.

Astım atağından sonra ameliyat ne zaman yapılabilir?

Bütün çocuklar için geçerli sabit bir süre bulunmaz. Atağın şiddeti, tedavi ihtiyacı, çocuğun mevcut solunum durumu ve ameliyatın aciliyeti değerlendirilir. Elektif ameliyatta temel amaç çocuğun astımının yeniden iyi kontrol altına alınmış olmasıdır.

Astımlı çocuk ameliyattan sonra hastanede kalmalı mı?

Her zaman değil. Hafif ve iyi kontrollü astımı bulunan çocuklar uygun ameliyatlardan sonra aynı gün taburcu olabilir. Ağır veya kontrolsüz astım, ameliyat sırasında solunum problemi yaşanması veya büyük cerrahi girişimler daha uzun gözlem gerektirebilir.

Anestezi astımı kalıcı olarak kötüleştirir mi?

Genellikle hayır. Genel anestezinin astımı kalıcı olarak kötüleştirdiği söylenemez. Bazı çocuklarda ameliyat ve anestezi çevresinde geçici öksürük, hırıltı veya bronş hassasiyeti gelişebilir. Uzun dönem astım kontrolü çocuğun temel hastalığına ve tedavisine bağlıdır.

Astımlı çocuklarda lokal anestezi yapılabilir mi?

Uygun cerrahi işlemlerde lokal veya bölgesel anestezi yöntemleri kullanılabilir. Hava yoluna müdahale gereksinimini azaltabilmesi bazı durumlarda avantaj oluşturabilir. Ancak çocuklarda ameliyatın türü, yaş ve iş birliği düzeyi nedeniyle genel anestezi gerekebilir. Anestezi yöntemi çocuk ve yapılacak işlem için en güvenli seçenek dikkate alınarak belirlenir.

Prof. Dr. Ahmet Akçay’ın değerlendirmesi: Astımlı bir çocukta ameliyat açısından en önemli konu astım tanısının bulunması değil, astımın ne kadar iyi kontrol edildiğidir. İyi kontrol edilen astımı olan çocukların büyük bölümü gerekli önlemlerle güvenli şekilde anestezi alabilir. Buna karşılık ameliyat öncesinde aktif hırıltı, artmış öksürük veya yakın zamanda ciddi astım atağı bulunması durumunda elektif cerrahi öncesinde astım tedavisinin yeniden değerlendirilmesi önemlidir.

Astımlı çocuklarda ameliyat ve anestezi sürecinin güvenli olması için çocuk alerji uzmanı, anestezi uzmanı ve cerrahi ekibin gerektiğinde birlikte değerlendirme yapması önemlidir. Astımın kontrol altında tutulması, düzenli ilaçların uygun şekilde devam ettirilmesi, yakın zamanda geçirilen enfeksiyonların ve astım ataklarının sağlık ekibine bildirilmesi ve daha önce yaşanan anestezi sorunlarının paylaşılması komplikasyon riskinin azaltılmasına yardımcı olur. Astım tanısı çocuğun ihtiyaç duyduğu ameliyatın yapılmasına engel olmamalı; hedef, ameliyatın astımın mümkün olan en iyi kontrol düzeyinde olduğu dönemde ve çocuğa uygun anestezi planıyla gerçekleştirilmesi olmalıdır.