Astım Hastaları Grip Aşısı Olabilir mi?

Astım hastaları grip aşısı olabilir mi? Evet. Astımı olan çocuklar ve yetişkinler, yaşlarına ve sağlık durumlarına uygun grip aşısını olabilir. Hatta grip, astım belirtilerini ağırlaştırabildiği ve atağa yol açabildiği için yıllık grip aşısı bu kişilerde özellikle önemlidir. Burada dikkat edilmesi gereken nokta, astım varlığının aşıya engel olup olmadığı değil; hangi aşı türünün uygun olduğu, aşının ne zaman yapılacağı ve o gün kişinin sağlık durumunun nasıl olduğudur.

Grip aşısı astımı tedavi etmez ve bütün solunum yolu enfeksiyonlarını önlemez. Aşının amacı, o sezon dolaşması beklenen influenza virüslerine karşı bağışıklık yanıtı oluşturarak grip olma ve gribe bağlı ciddi hastalık riskini azaltmaktır. Astım hastaları grip aşısı olabilir mi sorusu değerlendirilirken, enjeksiyonla uygulanan inaktif aşı ile burundan uygulanan canlı zayıflatılmış aşının aynı olmadığı bilinmelidir.

Astımlı bir çocuğun aşı planı; yaşı, önceki grip aşıları, hastalığın kontrol düzeyi, geçmişte aşıya karşı gelişen reaksiyonlar ve eşlik eden hastalıklar dikkate alınarak hazırlanır. Hafif burun akıntısı gibi küçük yakınmalar çoğu zaman aşıya engel değildir. Buna karşılık orta veya ağır seyreden ateşli hastalık, aktif astım atağı ya da önceki bir aşıdan sonra ciddi alerjik reaksiyon öyküsü varsa uygulama öncesinde doktor değerlendirmesi gerekir.

Grip Astım Hastaları İçin Neden Daha Önemlidir?

İnfluenza yalnızca ateş, kas ağrısı ve birkaç gün süren halsizlik yapan basit bir üst solunum yolu enfeksiyonu değildir. Virüs, solunum yollarında iltihabı artırabilir ve astımlı kişilerde hava yollarının daralmasını kolaylaştırabilir. Bunun sonucu öksürük, hırıltı, göğüste sıkışma ve nefes darlığı ortaya çıkabilir. Daha önce iyi kontrol edilen astım bile grip sırasında geçici olarak kötüleşebilir.

Astımı olan kişilerde grip; doktor başvurusu, acil servis ihtiyacı veya hastaneye yatışla sonuçlanabilecek komplikasyonlara zemin hazırlayabilir. Zatürre gibi alt solunum yolu enfeksiyonları da tabloya eklenebilir. Risk her astımlı kişide aynı değildir. Sık atak geçirenler, astımı kontrolsüz olanlar, solunum fonksiyonu düşük kişiler ve başka kronik hastalığı bulunanlar daha yakından değerlendirilir.

Grip aşısı enfeksiyona karşı yüzde yüz koruma sağlamaz. Aşı olunan sezonda grip gelişse bile hastalığın daha hafif geçirilmesine ve ciddi sonuçların azalmasına katkı sağlayabilir. Aşı dışındaki önlemler de sürdürülmelidir: el hijyeni, hasta kişilerle yakın teması azaltma, kapalı ortamların havalandırılması ve hastalık belirtileri varken başkalarını koruyacak davranışlar önem taşır.

Aşının o yılki etkisi; aşı içeriğindeki virüslerle dolaşımdaki virüslerin ne ölçüde eşleştiğine, kişinin yaşına ve bağışıklık yanıtına göre değişebilir. Bu değişkenlik aşının gereksiz olduğu anlamına gelmez. Emniyet kemerinin bütün kazaları önlememesi gibi grip aşısı da bütün enfeksiyonları engellemez; hedef ciddi hastalık olasılığını azaltan önemli bir koruma katmanı oluşturmaktır.

Astımlı çocuğun yalnız kendisinin değil, aynı evde yaşayanların aşılanması da konuşulabilir. Aile bireyleri, özellikle küçük çocuklar veya başka riskli kişilerle aynı evde yaşayanlar, virüsü eve taşıyabilir. Ev halkının güncel aşılarının bulunması bulaşmayı tamamen engellemese de ortak korunma yaklaşımını güçlendirir.

Grip ile soğuk algınlığı aynı değildir. Burun akıntısı ve boğaz yakınması her iki tabloda da görülebilir; ancak grip çoğu zaman ani ateş, belirgin kas ağrısı, baş ağrısı ve yoğun halsizlikle seyreder. Yalnız belirtilere bakarak kesin ayrım her zaman yapılamaz. Astımlı bir kişide hızlı kötüleşme varsa tanı için beklemeden sağlık değerlendirmesi gerekir.

Grip Aşısı Astımı Kötüleştirir mi?

Enjeksiyonla uygulanan inaktif grip aşıları canlı virüs içermez ve grip hastalığına yol açmaz. Aşıdan sonra kol ağrısı, hafif ateş, baş ağrısı veya yorgunluk görülebilir. Bu kısa süreli etkiler griple aynı şey değildir. Astımlı kişilerde uzun yıllardır kullanılan enjeksiyon aşılarının güvenlilik deneyimi geniştir.

Aşı sonrası tesadüfen başlayan bir viral enfeksiyon, aşıya bağlı sanılabilir. Bağışıklığın oluşması yaklaşık iki hafta sürdüğü için kişi aşıdan hemen önce veya kısa süre sonra influenza virüsüyle karşılaşmış olabilir. Ayrıca grip aşısı nezleye yol açan diğer virüslere karşı koruma sağlamaz. Bu nedenle aşı sonrasında geçirilen her solunum yolu hastalığı “Aşı grip yaptı” şeklinde yorumlanmamalıdır.

Bazı çocuklarda iğne korkusu, ağlama veya kaygı geçici olarak hızlı nefes almaya neden olabilir. Bu durum astım atağıyla karıştırılmamalı; yine de hırıltı, uzayan öksürük veya nefes darlığı varsa sağlık çalışanına haber verilmelidir. Aşı öncesinde çocuğun astımının nasıl seyrettiğini ve o gün kullandığı ilaçları bildirmek değerlendirmeyi kolaylaştırır.

Astım Hastaları İçin Hangi Grip Aşısı Uygundur?

Grip aşıları aynı yolla uygulanmaz. Enjeksiyonla yapılan aşılar çoğunlukla inaktif virüs parçaları içerir ve uygun yaş grubundaki astımlı kişilerde kullanılabilir. Burundan sprey şeklinde uygulanan canlı zayıflatılmış grip aşısı ise farklı kurallara tabidir. Astım veya yakın dönemde hırıltı öyküsü bulunan çocuklarda burun aşısı otomatik bir tercih değildir.

İki ile dört yaş arasındaki çocukta astım varsa veya son 12 ay içinde hırıltı yaşanmışsa canlı burun aşısı uygulanmamalıdır. Beş yaş ve üzerindeki astımlı kişilerde de canlı aşının kullanımı için dikkatli değerlendirme gerekir. Bu nedenle “İğne olmasın, burun spreyi olsun” kararı yalnız uygulama kolaylığına göre verilmemelidir.

Aşı markaları, içerikleri ve yaş onayları ülkeler ile sezonlar arasında değişebilir. Ailenin internetten gördüğü bir ürünü özellikle talep etmesi yerine, o sezon erişilebilen ve çocuğun yaşına ve sağlık durumuna uygun aşı sağlık profesyoneli tarafından seçilmelidir. İnaktif aşı ile burun aşısının kuralları birbirinin yerine kullanılmamalıdır.

“Dörtlü aşı her zaman üçlü aşıdan daha iyidir” gibi yalnız isim üzerinden yapılan karşılaştırmalar da yanıltıcı olabilir. Sezonluk aşı bileşimi sağlık otoritelerinin dolaşması beklenen suşlara ilişkin değerlendirmeleriyle belirlenir. En önemli nokta, o sezon önerilen, kişinin yaşına uygun ve geçerli ürünü zamanında yaptırmaktır.

Grip Aşısı Ne Zaman Yapılmalıdır?

Grip aşısı her yıl yenilenir; çünkü influenza virüsleri değişir ve aşının sağladığı bağışıklık zaman içinde azalır. Genel amaç, grip dolaşımı belirginleşmeden önce bağışıklığın oluşmasını sağlamaktır. Aşı sonrası koruyucu yanıtın gelişmesi yaklaşık iki hafta sürebilir. Bu nedenle sonbahar ayları çoğu kişi için uygun dönemdir.

Aşı sezonun başında yapılamadıysa grip vakaları dolaşmaya devam ettiği sürece daha geç yapılması da yarar sağlayabilir. “Ekim geçti, artık aşı olunmaz” düşüncesi doğru değildir. En uygun zaman; kişinin yaşı, iki doz gerekip gerekmediği, bulunduğu bölgedeki grip mevsimi ve güncel sağlık otoritesi önerileri dikkate alınarak belirlenir.

İki doza ihtiyaç duyan küçük çocuklarda ilk dozun zamanında başlanması daha önemlidir; çünkü dozlar arasında en az dört hafta bulunmalıdır. İlk kez aşılanan çocuğun ikinci dozu unutulursa koruma planı eksik kalabilir. Aşı kartına kayıt yapılması ve ikinci doz tarihi için hatırlatıcı oluşturulması yararlıdır.

Çocuklarda Bir Doz mu, İki Doz mu Gerekir?

Dokuz yaş ve üzerindeki kişiler için genellikle her grip sezonunda tek doz yeterlidir. Altı ay ile sekiz yaş arasındaki çocuklarda ise önceki grip aşıları belirleyicidir. Daha önce toplam en az iki grip aşısı dozu yapılmamışsa, aşı geçmişi bilinmiyorsa veya kayıtlar doğrulanamıyorsa aynı sezon içinde en az dört hafta arayla iki doz gerekebilir.

Önceki iki dozun aynı sezonda veya art arda gelen sezonlarda yapılmış olması şart değildir. Önemli olan, güncel önerilerde belirtilen tarihten önce en az dört hafta arayla toplam iki dozun belgelenmiş olmasıdır. Çocuk ilk dozu sekiz yaşındayken alıp ikinci dozdan önce dokuz yaşına girerse, başlanmış iki dozluk seri tamamlanır.

Altı aydan küçük bebekler grip aşısı için yaş sınırının altındadır. Bu bebekleri korumada aynı evde yaşayanların aşılanması, el hijyeni ve hasta kişilerle teması azaltmak önem kazanır. Astımlı büyük kardeşin ve bakım verenlerin aşı planı da aile içindeki bulaşma riskini azaltmaya katkıda bulunabilir.

Doz sayısı tahminle belirlenmemelidir. Eski aşı kartları, e-Nabız kayıtları veya önceki sağlık kuruluşu belgeleri mümkünse kontrol edilmelidir. Ürün dozu ve uygulanacak hacim de çocuğun yaşı ile kullanılan aşının ruhsat bilgisine göre sağlık personeli tarafından belirlenir.

Yumurta Alerjisi Olan Astım Hastaları Aşı Olabilir mi?

Yumurta alerjisi, uygun yaş ve sağlık durumuna göre seçilmiş grip aşısının yapılmasına tek başına engel değildir. Güncel önerilere göre yumurtaya karşı geçmiş reaksiyonun ağırlığı ne olursa olsun, kişi yaşına ve sağlık durumuna uygun grip aşısını olabilir. Yalnızca yumurta alerjisi nedeniyle aşının bölünmesi, özel bir test dozu uygulanması veya standart dışı uzun gözlem yapılması gerekmez.

Her aşı, nadir de olsa ciddi alerjik reaksiyon oluşturabileceğinden, aşıların böyle bir reaksiyonu tanıyıp tedavi edebilecek personel ve ekipmanın bulunduğu koşullarda uygulanması gerekir. Bu kural yalnız yumurta alerjisi olanlara değil, aşı yapılan herkese yöneliktir. Çocuğun besin alerjileri ve önceki reaksiyonları aşı öncesinde sağlık çalışanına anlatılmalıdır.

Yumurtaya alerji ile grip aşısının kendisine veya aşının başka bir bileşenine karşı ciddi reaksiyon aynı durum değildir. Önceki grip aşısından sonra anafilaksi gelişmişse, hangi ürünün kullanıldığı ve reaksiyonun içeriği uzman tarafından değerlendirilmelidir. Gerektiğinde farklı üretim yöntemiyle hazırlanmış bir ürün veya gözetimli uygulama planlanabilir.

Astım ile besin alerjisinin birlikte bulunması, aşıdan vazgeçmek için otomatik bir neden değildir. Tam tersine grip enfeksiyonunun astımı kötüleştirme riski ile aşıya ilişkin gerçek risk birlikte tartılmalıdır. Kulaktan dolma bilgilerle aşıyı ertelemek yerine çocuk alerji uzmanından kişiye özel görüş alınmalıdır.

Astım İlaçları Kullanılırken Grip Aşısı Yapılabilir mi?

İnhaler kortikosteroidler, rahatlatıcı bronş genişleticiler ve astım kontrolünde kullanılan diğer rutin ilaçlar çoğunlukla grip aşısının yapılmasına engel değildir. Koruyucu inhaler ilacın aşı günü kesilmesi gerekmez. İlaçların bırakılması astım kontrolünü bozabileceği için tedavi değişikliği yalnız doktor önerisiyle yapılmalıdır.

Kısa süreli ağızdan veya damardan yüksek doz kortizon kullanımı, biyolojik tedaviler ya da bağışıklık sistemini etkileyen başka ilaçlar söz konusuysa aşının türü ve zamanı ayrıca değerlendirilir. İnaktif aşı canlı olmadığı için birçok durumda uygulanabilir; canlı burun aşısının kuralları ise farklıdır. Kullanılan ilaçların adı, dozu ve son uygulama tarihi aşı öncesinde bildirilmelidir.

Aşıdan sonra kol ağrısı veya hafif ateş olduğunda astım ilaçları planlandığı gibi sürdürülür. Ağrı kesici ya da ateş düşürücü gereksinimi varsa yaşa ve sağlık durumuna uygun ürün için doktor önerisi alınabilir. Aşı öncesinde sırf yan etki olmasın diye rutin olarak ilaç vermek genellikle gerekli değildir.

Hangi Durumlarda Aşı Ertelenmeli veya Yeniden Değerlendirilmelidir?

Hafif nezle, düşük düzeyde burun akıntısı veya hafif öksürük çoğunlukla aşıya engel olmaz. Fakat orta ya da ağır seyreden akut hastalıkta, özellikle yüksek ateş ve genel durumda belirgin bozulma varsa iyileşme sonrasına erteleme düşünülebilir. Amaç aşıyı gereksiz yere geciktirmek değil, hastalık belirtileriyle aşı sonrası etkilerin karışmasını ve kişinin zorlanmasını önlemektir.

Aktif astım atağında önce solunum sıkıntısı tedavi edilmelidir. Çocuk hızlı nefes alıyor, konuşmakta zorlanıyor, göğsünde çekilme oluyor veya rahatlatıcı ilaca yeterli yanıt vermiyorsa aşı randevusundan önce acil değerlendirme gerekir. Astım kontrol altına alındıktan sonra aşı için yeni zaman belirlenebilir.

Önceki grip aşısına veya bilinen bir aşı bileşenine karşı ciddi alerjik reaksiyon öyküsü, ayrıntılı değerlendirme gerektirir. Guillain-Barré sendromu gibi özel nörolojik öyküler de sağlık çalışanına bildirilmelidir. Bu durumların varlığı her zaman kalıcı aşı yasağı anlamına gelmez; risk ve yarar kişiye göre değerlendirilir.

Aşı ertelendiğinde plan belirsiz bırakılmamalıdır. Aileye hangi bulgunun düzelmesi beklendiği ve yeni randevunun yaklaşık ne zaman olacağı söylenmelidir. Aksi hâlde kısa süreli bir erteleme bütün sezonun kaçırılmasına dönüşebilir.

Astımın kontrolsüz olması ile akut ağır atağın aynı şey olmadığı unutulmamalıdır. Çocukta son haftalarda sık öksürük veya rahatlatıcı ihtiyacı olması tedavinin gözden geçirilmesini gerektirir; ancak inaktif grip aşısının kesin olarak yapılamayacağı anlamına gelmez. Aşı günü klinik durum sağlık çalışanı tarafından değerlendirilir ve hem astım tedavisi hem aşı planı birlikte düzenlenir.

Aşıdan Sonra Hangi Etkiler Normal Kabul Edilebilir?

Enjeksiyon yerinde ağrı, kızarıklık veya hassasiyet; hafif ateş, yorgunluk, baş ağrısı ve kas ağrısı sık görülebilen kısa süreli etkilerdir. Çoğu bir veya iki gün içinde azalır. Çocuğun sıvı alması, dinlenmesi ve kolunu normal sınırlar içinde hareket ettirmesi rahatlamasına yardımcı olabilir.

Burun spreyi aşısından sonra burun akıntısı, tıkanıklık, boğaz ağrısı veya hafif ateş görülebilir; bazı kişilerde hırıltı bildirilebilir. Astımlı kişilerde bu aşı türünün neden ayrıca değerlendirildiğinin sebeplerinden biri budur. Aşı türü bilinmiyorsa uygulama kaydı kontrol edilmelidir.

Aşı sonrası hırıltı veya öksürük gelişirse çocuğun yazılı astım eylem planı izlenmeli ve belirtilerin şiddetine göre sağlık kuruluşuyla iletişim kurulmalıdır. Nefes darlığını yalnızca “aşının normal etkisi” kabul ederek beklemek güvenli değildir. Astım atağı belirtileri her zamanki ciddiyetle ele alınmalıdır.

Ani başlayan yaygın kurdeşen, yüz veya boğazda şişme, solunum güçlüğü, dolaşım bozukluğu ya da tekrarlayan kusma ciddi alerjik reaksiyon işareti olabilir. Böyle bir tablo genellikle hızlı değerlendirme gerektirir. Reaksiyon kaydı, sonraki aşı planının doğru kurulması için ayrıntılı biçimde saklanmalıdır.

Aşıdan hemen sonra görülen her baş dönmesi alerji değildir. Özellikle ergenlerde iğneye bağlı bayılma gelişebilir. Bu nedenle aşı oturarak veya uzanarak yapılabilir ve sağlık kuruluşunun önerdiği kısa gözlem süresine uyulur. Bayılma eğilimi daha önce yaşandıysa uygulamadan önce personele söylenmelidir. Alerjik reaksiyonda ise deri, solunum, dolaşım veya sindirim sistemine ait birden fazla belirti birlikte görülebilir.

Grip Belirtileri Başlarsa Astımlı Kişi Ne Yapmalıdır?

Aşı olunmuş olsa bile grip gelişebilir. Ani ateş, yaygın kas ağrısı, belirgin halsizlik, kuru öksürük ve baş ağrısı başladığında özellikle astımlı kişiler erken dönemde doktorla görüşmelidir. Antiviral tedaviler uygun hastalarda en fazla yararı erken başlandığında sağlayabilir; tedavi kararı kişinin yaşı, riskleri, belirtilerin süresi ve klinik durumuna göre verilir.

Koruyucu astım tedavisi doktorun önerdiği şekilde sürdürülmelidir. Rahatlatıcı ilacın ne zaman ve nasıl kullanılacağı yazılı eylem planında yer almalıdır. Sık rahatlatıcı gereksinimi, gece uyanma, nefes darlığında artış veya ölçüm yapabilen hastada tepe akım değerinde düşme, astım kontrolünün bozulduğunu gösterebilir.

Konuşamama, dudaklarda morarma, belirgin göğüs çekilmesi, dalgınlık, sıvı alamama veya rahatlatıcı ilaca rağmen süren solunum sıkıntısı acil yardım gerektirir. Evde antibiyotik başlamak doğru değildir; influenza virüstür ve antibiyotikler virüslere etki etmez. Bakteriyel komplikasyon düşünülürse antibiyotik kararını doktor verir.

Hasta kişi mümkünse evde dinlenmeli, kapalı alanlar havalandırılmalı ve yakın temasta bulunan riskli kişiler korunmalıdır. Maske kullanımı ve el hijyeni bulaşmayı azaltmaya yardımcı olabilir. Ortak kullanılan inhaler cihazları ağızlık temizliği yapılmadan paylaşılmamalıdır.

Aşı Öncesi ve Sonrası Astım Kontrolü Nasıl Korunur?

Aşı randevusu astım kontrolünü gözden geçirmek için iyi bir fırsattır. Son haftalardaki gece öksürüğü, egzersizde zorlanma, okul devamsızlığı ve rahatlatıcı ilaç kullanımı sorgulanabilir. Kontrol iyi değilse bunun nedeni araştırılmalı; inhaler tekniği, ilaç uyumu ve tetikleyiciler değerlendirilmelidir. Aşı yapılması astım kontrolündeki eksikliği tek başına düzeltmez.

Aile aşı günü kullanılan bütün ilaçların listesini, önceki grip aşısı tarihlerini ve bilinen alerjileri yanında bulundurabilir. Çocuğun geçmişte aşıdan sonra yaşadığı bir belirti varsa zamanı, süresi ve uygulanan tedavi anlatılmalıdır. “Alerji yaptı” şeklindeki belirsiz ifade yerine gözlenen bulguların açıklanması daha doğru karar verilmesini sağlar.

Aşı sonrasında rutin astım tedavisi devam eder. Çocuk kendini iyi hissediyorsa günlük yaşamına dönebilir; belirgin ateş veya halsizlikte dinlenmesi uygundur. Ağır egzersiz için kendini iyi hissetmesi beklenebilir. Aşıdan sonra astım ilaçlarının etkisizleştiğine dair bir beklenti yoktur.

Yıllık aşı takvimi, astım kontrol randevuları ve reçete yenilemeleri birlikte planlanabilir. Böylece aşı unutulmaz, ikinci doz gereken çocukların takibi kolaylaşır ve kış aylarına güncel bir astım eylem planıyla girilir. Okul veya bakım veren kişiler de çocuğun acil ilaç planını bilmelidir.

Aşı belgesinde ürün adı, uygulama tarihi ve doz bilgisi bulunmalıdır. Farklı sağlık kuruluşlarında yapılan aşıların tek kayıtta toplanması, gelecek sezon kaç doz gerektiğinin belirlenmesini kolaylaştırır. İkinci dozu başka bir merkezde yaptıracak aile, ilk dozun belgesini yanında götürmelidir. Aynı sezonda gereksiz tekrar yapılmasının veya gereken dozun atlanmasının önüne böyle geçilebilir.

Çocuğun aşıyla ilgili kaygısı varsa işlem öncesinde yaşına uygun, kısa ve dürüst bir açıklama yapılabilir. “Hiç acımayacak” demek yerine kısa bir batma hissi olabileceği, ardından kolunda hassasiyet yaşayabileceği anlatılabilir. Sakin bir ortam, ebeveynin güven veren tutumu ve dikkat dağıtma yöntemleri uygulamayı kolaylaştırır. Çocuğu korkutmak için iğneyi ceza gibi göstermek, sonraki sağlık işlemlerine yönelik kaygıyı artırabilir. Sorularını sormasına izin vermek güven duygusunu destekler.

Grip Aşısı Hakkındaki Yaygın Yanlış İnanışlar

“Astım hastasına grip aşısı yapılmaz” düşüncesi doğru değildir. Tam tersine influenza astımı kötüleştirebildiği için yaşına uygun yıllık aşı çoğu astımlı kişi için önemlidir. Karışıklık genellikle enjeksiyon aşısı ile canlı burun aşısının aynı kabul edilmesinden kaynaklanır.

“Geçen yıl aşı oldum, tekrar gerekmez” ifadesi de yanlıştır. Grip aşısının içeriği dolaşması beklenen virüslere göre güncellenebilir ve bağışıklık zamanla azalır. Bu nedenle aşı her sezon yeniden değerlendirilir. Bir önceki yıl grip geçirilmiş olması da sonraki sezonun aşısının gereksiz olduğu anlamına gelmez.

“Yumurta alerjisi varsa grip aşısı kesin yasaktır” bilgisi güncel değildir. Uygun yaştaki yumurta alerjili kişiler, sağlık durumlarına uygun grip aşısını olabilir. Buna karşılık önceki grip aşısının kendisine karşı ciddi reaksiyon öyküsü farklı değerlendirilir.

“Aşı olduktan sonra astım ilaçları bırakılabilir” yaklaşımı tehlikelidir. Grip aşısı yalnız influenza riskini hedefler; polen, akar, egzersiz, hava kirliliği ve başka virüsler gibi astım tetikleyicilerini ortadan kaldırmaz. İlaçlar ve çevresel önlemler, doktor planına göre sürdürülmelidir.

Grip aşısı ile pnömokok aşısı da birbirinin yerine geçmez. Biri influenza virüsüne, diğeri belirli pnömokok bakterilerine karşı koruma oluşturmayı amaçlar. Astımı veya başka risk faktörleri bulunan kişinin pnömokok aşısına ihtiyacı yaşına, önceki dozlarına ve ulusal takvime göre ayrıca değerlendirilir. Bir aşının yapılmış olması diğerinin gereksiz olduğunu göstermez.

Sık Sorulan Sorular

Tıbbi İçerik Değerlendirmesi

Prof. Dr. Ahmet Akçay

Çocuk İmmünolojisi ve Alerji Hastalıkları Uzmanı, Çocuk Göğüs Hastalıkları Uzmanı, Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı

Bu içerik, Prof. Dr. Ahmet Akçay tarafından tıbbi doğruluk, güncellik ve bilimsel uygunluk açısından hazırlanmış veya gözden geçirilmiştir.

Prof. Dr. Ahmet Akçay’ın Özgeçmişini İnceleyin →

Son güncelleme: 1 Ekim 2026