Çocuklarda Astımda Aşı Tedavisi

Çocuklarda astımda aşı tedavisi, alerjik astımı olan ve belirtileri belirli solunum alerjenleriyle ilişkili bulunan çocuklarda uygulanabilen alerjen immünoterapisi yöntemidir. Tedavide çocuğun klinik olarak duyarlı olduğu alerjen kontrollü ve belirli dozlarda verilerek bağışıklık sisteminin bu alerjene verdiği aşırı yanıtın zaman içinde değiştirilmesi amaçlanır. Özellikle ev tozu akarları ve polenler gibi solunum yoluyla karşılaşılan alerjenlere duyarlılığı bulunan seçilmiş çocuklarda değerlendirilebilir. Alerji aşısı, astım tedavisinde kullanılan inhaler ilaçlardan farklı bir yaklaşım sunar. Astım ilaçları hava yollarındaki iltihabı ve belirtileri kontrol etmeye çalışırken alerjen immünoterapisi doğrudan hastalığın alerjik mekanizmasını hedefler. Bu nedenle uygun hastalarda uzun dönemli tedavinin bir parçası olabilir. Ancak alerji testinin pozitif çıkması tek başına aşı tedavisine başlamak için yeterli değildir. Testte saptanan alerjen ile çocuğun gerçek hayattaki belirtileri arasında anlamlı bir ilişki bulunması gerekir. Çocuklarda astımda aşı tedavisinin güvenli uygulanabilmesi için en önemli koşullardan biri astımın kontrol altında olmasıdır. Kontrolsüz astımı, aktif hırıltısı veya belirgin nefes darlığı bulunan bir çocukta özellikle deri altı immünoterapiye başlanması ya da planlanan dozun uygulanması uygun olmayabilir. Bu nedenle hangi çocuğun alerji aşısına uygun olduğuna çocuk alerji uzmanı tarafından ayrıntılı değerlendirme sonrasında karar verilmelidir.

Önemli bilgi: Alerjen immünoterapisi kişiye ve sorumlu alerjene göre planlanan uzun süreli bir tedavidir. Astım ilaçlarının yerine kendi kendine başlanabilecek veya mevcut ilaçların bırakılmasına gerekçe oluşturacak bir uygulama değildir. Tedavi planı, astım kontrolü ve çocuğun klinik özellikleri değerlendirilerek çocuk alerji uzmanı tarafından oluşturulmalıdır.

Çocuklarda astımda aşı tedavisi nedir?

Astım, çocukluk döneminde görülen en önemli kronik solunum yolu hastalıklarından biridir. Ancak her çocukta astımın altında aynı mekanizma bulunmaz. Bazı çocuklarda viral enfeksiyonlar, egzersiz, sigara dumanı veya hava kirliliği belirtileri tetiklerken bazı çocuklarda ev tozu akarları, polenler, hayvan alerjenleri veya başka solunum alerjenlerine karşı gelişen alerjik duyarlılık önemli rol oynayabilir. Alerjen immünoterapisi özellikle bu ikinci grupta gündeme gelir. Halk arasında “alerji aşısı” olarak bilinen bu tedavide amaç çocuğun alerjik olduğu maddeyi tamamen ortadan kaldırmak değildir. Bağışıklık sisteminin o alerjene verdiği aşırı yanıtın zaman içerisinde azaltılması hedeflenir. Normal şartlarda alerjik bir çocuk sorumlu alerjenle karşılaştığında bağışıklık sistemi bu maddeye karşı gereğinden fazla yanıt verebilir. Bunun sonucunda burun akıntısı, hapşırma, burun tıkanıklığı, gözlerde kaşıntı ve sulanma gibi alerjik rinit belirtilerinin yanında öksürük, hırıltı ve nefes darlığı gibi astım belirtileri ortaya çıkabilir. Alerji aşısında ise klinik olarak sorumlu olduğu belirlenen alerjen standartlaştırılmış şekilde belirli dozlarda vücuda verilir. Düzenli ve uzun süreli uygulamayla bağışıklık sisteminin bu alerjene karşı daha toleran bir yanıt geliştirmesi amaçlanır. Bu özellik, alerjen immünoterapisini yalnız belirtileri baskılamaya yönelik tedavilerden ayırır. Ancak bu durum “aşı yapıldığında astım tamamen ortadan kalkar” şeklinde yorumlanmamalıdır. Tedavinin etkisi çocuktan çocuğa değişebilir ve immünoterapi astımın standart tedavisinin yerine değil, uygun çocuklarda bu tedaviye ek olarak planlanır.

Alerji aşısı ile normal aşılar aynı mıdır?

Hayır. “Aşı” kelimesi nedeniyle alerji aşıları çocukluk döneminde uygulanan enfeksiyon aşılarıyla karıştırılabilir. Çocukluk çağı aşılarında bağışıklık sisteminin belirli mikroorganizmalara karşı koruyucu yanıt geliştirmesi hedeflenirken alerjen immünoterapisinde amaç çocuğun alerjik olduğu maddeye karşı oluşan aşırı bağışıklık yanıtını değiştirmektir. Bu nedenle uygulama süresi, dozları, takip şekli ve tedavinin amacı klasik çocukluk çağı aşılarından farklıdır.

Astımda alerji aşısı hangi çocuklara yapılabilir?

Alerji aşısı her astımlı çocuk için gerekli veya uygun değildir. Tedavinin düşünülebilmesi için öncelikle çocuğun astımının alerjik özellik taşıyıp taşımadığı ve hangi alerjenin belirtiler açısından gerçekten önemli olduğu belirlenmelidir. Örneğin deri testinde ev tozu akarına karşı pozitif sonuç bulunan bir çocuk düşünelim. Çocuğun yıl boyunca özellikle ev ortamında artan burun tıkanıklığı, hapşırma, gece öksürüğü veya hırıltısı varsa ve klinik öykü ev tozu akarı duyarlılığıyla uyum gösteriyorsa test sonucu anlamlı olabilir. Buna karşılık herhangi bir şikâyete neden olmayan bir alerjene karşı yalnızca test pozitifliği bulunması, o alerjene yönelik aşı tedavisine başlanması gerektiği anlamına gelmez.

Alerjen immünoterapisi kararı verirken genellikle şu noktalar birlikte değerlendirilir:

• Astım tanısının doğruluğu,
• astımın kontrol düzeyi,
• çocuğun belirtilerinin sıklığı ve şiddeti,
• alerjik rinit gibi eşlik eden hastalıkların bulunması,
• deri prick testi veya özgül IgE sonuçları,
• test sonucu ile klinik öykünün uyumu,
• sorumlu alerjene maruziyet,
• kullanılan astım ve alerji ilaçları,
• önceki astım atakları,
• solunum fonksiyonları,
• çocuğun yaşı,
• kullanılacak immünoterapi ürününün özellikleri,
• çocuğun ve ailenin uzun süreli tedaviye uyumu.

Pozitif alerji testi aşı için yeterli midir?

Hayır. Bu, çocuklarda alerji aşısıyla ilgili en önemli noktalardan biridir. Alerji testleri bir alerjene karşı duyarlanmayı gösterebilir. Ancak duyarlanma ile klinik alerji aynı şey değildir. Çocuğun testinde birden fazla alerjen pozitif çıkabilir fakat bunların tamamı günlük hayatta belirtiye neden olmayabilir. Bu nedenle “testte ne çıktıysa ona aşı yapılır” yaklaşımı doğru değildir. Alerjen immünoterapisinde asıl hedef klinik olarak ilgili alerjeni belirlemektir. Çocuğun hangi ortamda şikâyetinin arttığı, belirtilerin mevsimsel olup olmadığı, ev ortamıyla ilişkisi, hayvan teması, polen dönemleri ve eşlik eden alerjik rinit bulguları değerlendirilmelidir.

Alerjik riniti olan astımlı çocuklarda neden önemlidir?

Astım ve alerjik rinit çocuklarda sık birlikte görülebilir. Burun ve alt solunum yolları birbirinden tamamen bağımsız değildir. Bu nedenle burundaki alerjik inflamasyonun doğru yönetilmesi astım kontrolünün değerlendirilmesinde de önem taşır. Özellikle hem alerjik riniti hem de alerjik astımı bulunan ve belirtileri belirli bir aeroalerjenle açık biçimde ilişkili olan çocuklarda immünoterapi değerlendirmesi daha anlamlı hale gelebilir.

Çocuklarda astım aşısı hangi alerjenlere karşı yapılır?

Astımda uygulanan alerjen immünoterapisi solunum yoluyla karşılaşılan ve çocuğun hastalığı açısından klinik olarak önemli olduğu gösterilen alerjenlere yöneliktir. Araştırmalarda ve klinik uygulamada özellikle ev tozu akarları ve bazı polenlere yönelik immünoterapi öne çıkmaktadır.

Ev tozu akarına karşı alerji aşısı

Ev tozu akarları özellikle yıl boyunca devam eden alerjik yakınmaları olan çocuklarda önemli olabilir. Akarlar gözle görülemeyecek kadar küçük canlılardır ve özellikle yatak, yorgan, yastık, halı ve tekstil ürünlerinin bulunduğu ortamlarda alerjenleriyle karşılaşılabilir. Ev tozu akarına duyarlı bir çocukta yalnızca test pozitifliği yeterli değildir. Çocuğun klinik öyküsünün de bu duyarlılıkla uyumlu olması gerekir. Ev tozu akarıyla ilişkili alerjik rinit ve astımı bulunan uygun çocuklarda, astım kontrolü sağlandıktan sonra immünoterapi seçenekleri çocuk alerji uzmanı tarafından değerlendirilebilir.

Polen alerjisinde aşı tedavisi

Çayır, ot veya ağaç polenleri bazı çocuklarda mevsimsel alerjik rinit ve astım belirtilerine neden olabilir. Çocuğun her yıl aynı aylarda burun akıntısı, hapşırma, gözlerde kaşıntı ve buna eşlik eden öksürük veya hırıltısı ortaya çıkıyorsa polen duyarlılığı araştırılabilir. Klinik olarak anlamlı bir polen alerjisi doğrulandığında uygun immünoterapi ürünleri değerlendirilebilir. Polen immünoterapisinde de hangi polenin gerçekten sorumlu olduğunun belirlenmesi önemlidir. Birden fazla polene karşı test pozitifliği bulunması, bunların tamamının aynı derecede klinik önem taşıdığı anlamına gelmez.

Kedi ve diğer hayvan alerjenleri

Kedi veya başka hayvanlara karşı duyarlılığı bulunan çocuklarda öncelikle maruziyet ile belirtiler arasındaki ilişki değerlendirilir. Bu alerjenlerde immünoterapi kararı ürün, kanıt düzeyi, maruziyetin devam edip etmediği ve çocuğun klinik özelliklerine göre bireyselleştirilmelidir.

Küf alerjisinde aşı yapılabilir mi?

Küf alerjenleri konusunda diğer bazı aeroalerjenlere göre kanıtlar daha sınırlıdır. Bu nedenle yalnız test sonucuna bakılarak küf alerjisi için immünoterapi planlanması uygun değildir. Klinik ilişkinin ve kullanılacak ürünün bilimsel kanıtının ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Deri altı ve dil altı alerji aşısı arasındaki fark nedir?

Alerjen immünoterapisi temel olarak deri altı immünoterapi (SCIT) ve dil altı immünoterapi (SLIT) yöntemleriyle uygulanabilir. Ancak her alerjen, her yaş ve her çocuk için iki yöntemin de uygun veya ruhsatlı seçeneği bulunmayabilir.

Deri altı alerji aşısı nasıl uygulanır?

Deri altı immünoterapide alerjen ekstresi belirlenen dozlarda deri altına enjekte edilir. Tedavi genellikle düşük dozlarla başlar ve protokole göre doz artırılarak hedef idame dozuna ulaşılır. Bu süreçte doz artışlarının hızı kullanılan ürüne ve protokole göre değişebilir. Enjeksiyon sonrasında çocuğun sağlık kuruluşunda belirli bir süre gözlenmesi gerekir. Bunun nedeni nadir de olsa sistemik alerjik reaksiyon gelişebilmesidir. GINA rehberlerinde SCIT sonrasında en az 30 dakikalık gözlem gerekliliğine dikkat çekilmektedir.

Dil altı alerji aşısı nasıl uygulanır?

Dil altı immünoterapide alerjen ağız içinde dil altına uygulanır. Kullanılan ürüne göre tablet veya başka standartlaştırılmış formlar söz konusu olabilir. İlk uygulamanın nerede yapılacağı, sonraki uygulamaların nasıl sürdürüleceği ve doz şeması kullanılan ürünün özelliklerine göre belirlenir. Dil altı tedavide düzenli kullanım son derece önemlidir. İlacın bazı günler kullanılıp bazı günler unutulması tedavi başarısını etkileyebilir. Uzun süre ara verilmesi durumunda aile kendi kararıyla yeniden başlamamalı, tedaviyi takip eden merkezle iletişime geçmelidir.

Hangisi daha etkilidir?

“Deri altı mı yoksa dil altı aşı mı daha iyi?” sorusunun bütün çocuklar için geçerli tek bir cevabı yoktur. Karar verilirken çocuğun alerjeni, kullanılabilecek standartlaştırılmış ürünler, ürünün o yaş grubu için kanıtı, astımın kontrol durumu, çocuğun iğneye yaklaşımı, günlük tedaviye uyumu ve merkeze düzenli gelebilme imkânı birlikte değerlendirilir. Dolayısıyla yöntem seçimi yalnız kullanım kolaylığına göre yapılmamalıdır.

Alerji aşısı astıma nasıl etki eder?

Alerjen immünoterapisinin temel amacı bağışıklık sisteminin belirli bir alerjene karşı geliştirdiği aşırı yanıtı zaman içerisinde değiştirmektir. Alerjik hastalıklarda bağışıklık sistemi normalde zararsız olan bir maddeyi tehdit olarak algılayabilir. Bu süreçte alerjene özgü IgE antikorları ve farklı bağışıklık hücreleri rol oynar. Alerjenle tekrar karşılaşıldığında inflamatuvar yanıt gelişebilir ve çocukta alerjik rinit veya astım belirtileri ortaya çıkabilir. İmmünoterapi sırasında alerjenin kontrollü şekilde verilmesiyle bağışıklık yanıtında zaman içinde farklı değişikliklerin ortaya çıkması hedeflenir. Alerjene karşı toleransın artması ve alerjik inflamasyonun azalması bu mekanizmanın önemli parçalarıdır.

Alerji aşısı astım belirtilerini azaltabilir mi?

Uygun seçilmiş çocuklarda azaltabilir. Ancak burada “uygun hasta seçimi” özellikle önemlidir. GINA’nın astım strateji raporlarında alerjen immünoterapisinin klinik olarak anlamlı aeroalerjen duyarlılığı bulunan astımlı çocuk ve yetişkinlerde ek tedavi olarak değerlendirilebileceği belirtilmektedir. Çocukları kapsayan araştırmalarda özellikle deri altı immünoterapinin inhaler kortikosteroid gereksinimini azaltabileceğine ilişkin kanıt bulunmaktadır. Astıma bağlı yaşam kalitesi ve bazı solunum fonksiyonu sonuçlarında da iyileşme bildirilmiştir. Bununla birlikte araştırmaların sonuçları kullanılan alerjene, ürüne, hasta grubuna ve değerlendirme ölçütlerine göre farklılık gösterebilir. Bu nedenle aileye “aşı kesin olarak astımı geçirir” şeklinde bir garanti verilmesi doğru değildir.

Astım ilacı ihtiyacı azalabilir mi?

Bazı çocuklarda zaman içerisinde ilaç ihtiyacında azalma görülebilir. Fakat bu, aşı başladıktan sonra inhaler tedavinin bırakılması gerektiği anlamına gelmez. Astım kontrol altına alındığında kullanılan ilaçların azaltılıp azaltılmayacağı ayrı bir klinik karardır. Çocuğun belirtileri, önceki atakları, solunum fonksiyonları ve risk faktörleri değerlendirilerek hekim tarafından basamak azaltma planı yapılabilir.

Çocuklarda alerji aşısına nasıl başlanır?

Alerji aşısına başlamadan önce yalnızca bir alerji testi yapılması yeterli değildir. Çocuğun astımının ve alerjisinin bütün olarak değerlendirilmesi gerekir.

Önce astım kontrolü değerlendirilir

İmmünoterapinin güvenli uygulanabilmesi açısından en önemli basamaklardan biri budur. Çocuğun son haftalardaki gündüz belirtileri, gece öksürüğü, egzersizle yakınmaları, rahatlatıcı ilaç ihtiyacı ve günlük aktivitelerinde kısıtlanma olup olmadığı sorgulanır. Son dönemde astım atağı geçirip geçirmediği de değerlendirilir. Gerektiğinde solunum fonksiyon testleri yapılabilir. Kontrolsüz astım özellikle deri altı immünoterapide ciddi sistemik reaksiyon açısından önemli bir risk faktörüdür. Bu nedenle önce astımın kontrol altına alınması gerekir.

Sorumlu alerjen belirlenir

Deri prick testi ve/veya kanda alerjene özgü IgE testleri kullanılabilir. Ancak sonuçların mutlaka klinik öyküyle birlikte yorumlanması gerekir. Örneğin testte hem ev tozu akarı hem polen pozitif olan bir çocuğun belirtileri yalnız polen mevsiminde ortaya çıkıyorsa iki test sonucunun klinik anlamı aynı olmayabilir. Bu nedenle alerji aşısı “pozitif çıkan testlerin listesine” göre değil, çocuğun hastalığına gerçekten katkıda bulunan alerjene göre planlanmalıdır.

Uygun ürün seçilir

Alerjen immünoterapisinde kullanılan ürünlerin standardizasyonu önemlidir. Her alerjen ekstresinin etkinliği aynı kabul edilemez. Uygun ürün seçilirken çocuğun yaşı, hedef alerjen, uygulama yolu ve ürünün etkinlik ve güvenlik verileri değerlendirilmelidir.

Aile tedavi süreci hakkında bilgilendirilir

Alerji aşısı birkaç haftalık bir tedavi değildir. Ailenin uzun süreli tedavinin ne anlama geldiğini bilmesi önemlidir. Tedaviden beklenen yarar, olası yan etkiler, dozların aksatılması durumunda yapılacaklar, aşı günü dikkat edilmesi gerekenler ve hangi belirtilerde sağlık kuruluşuna başvurulması gerektiği tedavi başlamadan önce açıklanmalıdır.

Alerji aşısı ne kadar sürer ve ne zaman etki eder?

Çocuklarda alerjen immünoterapisi uzun süreli bir tedavidir. Deri altı immünoterapi için tedavi süresi genellikle 3–5 yıl olarak planlanır. Dil altı immünoterapide süre kullanılan alerjen ve ürüne göre değişebilir. Uzun dönemli etkinlik hedeflendiğinde birçok immünoterapi protokolünde en az üç yıllık tedavi önemli kabul edilir. Bu nedenle tedaviye başlarken ailelerin “birkaç ay deneyelim, işe yararsa devam ederiz” yaklaşımından farklı düşünmesi gerekir.

İlk etki ne zaman görülür?

Tedavinin etkisi ilk birkaç dozdan sonra değerlendirilmez. Bazı çocuklarda belirtilerde azalma daha erken fark edilebilirken gerçek klinik etkinliğin değerlendirilmesi için daha uzun takip gerekir. Özellikle polen alerjisinde çocuğun bir veya daha fazla alerjen mevsimindeki durumu değerlendirilmelidir. Tedavinin başarılı olup olmadığına yalnızca alerji testi sonuçlarına bakılarak karar verilmez.

Değerlendirmede şu göstergeler önemlidir:

• Gündüz astım belirtilerinin sıklığı,
• gece öksürüğü ve uyanmalar,
• egzersiz sırasında gelişen yakınmalar,
• rahatlatıcı ilaç ihtiyacı,
• koruyucu ilaç gereksinimi,
• astım atağı sayısı,
• acil servis başvuruları,
• sistemik kortikosteroid ihtiyacı,
• okul devamsızlığı,
• günlük aktivite ve spor kapasitesi,
• alerjik rinit belirtileri,
• yaşam kalitesi,
• uygun yaşta solunum fonksiyonları.

Aşı birkaç ayda fayda sağlamazsa bırakılır mı?

Genellikle bu kadar kısa sürede karar verilmez. Tedavinin etkinliği kullanılan alerjen, ürün, uygulama yöntemi ve çocuğun maruziyet şekline göre uygun zaman aralığında değerlendirilmelidir. Bununla birlikte uzun süreli tedaviye rağmen anlamlı klinik fayda görülmemesi durumunda tanı, sorumlu alerjen, tedavi uyumu, çevresel maruziyet ve diğer tetikleyiciler yeniden değerlendirilmelidir.

Astımda alerji aşısının yan etkileri nelerdir?

Alerjen immünoterapisi uygun koşullarda uygulandığında güvenli bir tedavi olabilir; ancak alerjen içeren bir tedavi olduğundan reaksiyon gelişme ihtimali tamamen ortadan kaldırılamaz. Yan etkilerin tipi uygulama yöntemine göre farklılık gösterebilir.

Deri altı aşıda görülebilecek reaksiyonlar

Enjeksiyon yapılan bölgede kızarıklık, hafif şişlik, kaşıntı veya hassasiyet görülebilir. Bunlar lokal reaksiyon olarak adlandırılır. Daha seyrek olarak vücudun başka bölgelerini etkileyen sistemik reaksiyonlar ortaya çıkabilir. Yaygın kurdeşen, öksürük, hırıltı, nefes darlığı, boğazda sıkışma hissi veya anafilaksi gelişebilir. Ciddi reaksiyonlar nadirdir ancak mümkün olduğu için enjeksiyonların anafilaksi tedavisi konusunda deneyimli sağlık personeli ve gerekli müdahale imkânı bulunan sağlık kuruluşunda uygulanması gerekir.

Dil altı aşıda görülebilecek reaksiyonlar

Dil altı immünoterapide yan etkiler daha çok ağız ve boğaz çevresinde görülür. Ağız içinde kaşıntı, dil altında rahatsızlık, boğazda hafif tahriş veya karıncalanma görülebilir. Bu reaksiyonlar özellikle tedavinin başlangıç döneminde ortaya çıkabilir ve çoğu hafif seyredebilir. Ancak dil altı tedavide de ciddi alerjik reaksiyon olasılığı tamamen sıfır değildir. Bu nedenle ilk doz, tedavi planı ve olası reaksiyonlarda yapılması gerekenler kullanılan ürüne uygun şekilde belirlenmelidir.

Kontrolsüz astım neden önemlidir?

Astımın kontrolsüz olması özellikle SCIT sırasında ciddi reaksiyon açısından önemli bir risk faktörüdür. Bu nedenle çocuk aşı randevusuna geldiğinde “zaten düzenli aşı oluyor” denilerek otomatik biçimde doz uygulanmamalıdır.

O gün çocuğun:

• Hırıltısı,
• belirgin öksürüğü,
• nefes darlığı,
• gece artan astım yakınmaları,
• enfeksiyonu,
• ateşi,
• son dönemde artmış rahatlatıcı ilaç kullanımı

varsa sağlık ekibine mutlaka bilgi verilmelidir. Gerekirse doz ertelenebilir veya tedavi planında değişiklik yapılabilir.

Aşı günü ve tedavi süresince nelere dikkat edilmelidir?

Alerji aşısının başarısı yalnız doğru alerjenin seçilmesine bağlı değildir. Tedavi süresince düzenli takip ve ailenin tedaviye uyumu da önemlidir.

Aşı öncesinde hangi bilgiler verilmelidir?

Her uygulama öncesinde çocuğun son dozdan sonra yaşadığı reaksiyonlar sağlık ekibine bildirilmelidir. Ayrıca yeni başlayan hastalıklar, kullanılan yeni ilaçlar, enfeksiyon, ateş, astım belirtilerinde artış veya yakın zamanda geçirilen astım atağı belirtilmelidir. Özellikle “önceki dozdan sonra evde biraz hırıltısı olmuştu ama geçti” gibi bilgiler önemsiz kabul edilmemelidir. Bir sonraki dozun planlanmasında bu bilgi önemli olabilir.

Aşıdan sonra neden beklemek gerekir?

Deri altı immünoterapi sonrasında ciddi sistemik reaksiyonların erken fark edilmesi için sağlık kuruluşunda gözlem yapılır. GINA, enjeksiyon sonrasında en az 30 dakikalık izlem gerekliliğine dikkat çekmektedir. Bu süre merkezin tedavi protokolüne ve hastanın özelliklerine göre düzenlenebilir. Çocuğun iyi görünmesi, gözlem süresinin gereksiz olduğu anlamına gelmez.

Egzersiz yapılabilir mi?

Aşı günü yoğun fiziksel aktivite konusunda tedaviyi uygulayan merkezin önerisine uyulmalıdır. Özellikle enjeksiyon çevresindeki dönem için yoğun egzersizin sınırlandırılması önerilebilir. Bu durum çocuğun genel olarak spor yapmaması gerektiği anlamına gelmez. Tam tersine, iyi kontrol edilen astımı olan çocuklarda uygun fiziksel aktivite desteklenmelidir.

Doz unutulursa ne yapılmalıdır?

Aile kendi kararıyla kaldığı dozdan devam etmemelidir. İmmünoterapi dozları arasındaki süre uzadığında güvenlik amacıyla dozun yeniden düzenlenmesi gerekebilir. Ne kadar azaltılacağı veya hangi basamaktan devam edileceği kullanılan ürüne ve tedavi protokolüne göre değişir. Bu nedenle doz atlandığında tedaviyi takip eden merkezle iletişime geçilmelidir.

Alerji aşısı kullanılırken astım ilaçları bırakılır mı?

Hayır. Alerji aşısının başlanması astım ilaçlarının otomatik olarak bırakılacağı anlamına gelmez. Bu nokta özellikle önemlidir çünkü bazı aileler immünoterapinin “astımı kökten tedavi ettiği” düşüncesiyle inhaler kortikosteroidleri erken dönemde kesmek isteyebilir. Bu yaklaşım astım kontrolünün bozulmasına ve atak riskinin artmasına yol açabilir. Astım tedavisinde inhaler kortikosteroid içeren tedaviler hava yollarındaki inflamasyonu kontrol altında tutmak açısından temel öneme sahiptir. İmmünoterapi ise farklı bir mekanizmayı hedefler. Dolayısıyla iki tedavi birbirinin doğrudan alternatifi değildir.

İlaç ihtiyacı zamanla azalabilir mi?

Evet, uygun hastalarda immünoterapi sürecinde belirtilerin ve bazı ilaç ihtiyaçlarının azalması mümkün olabilir. Ancak ilaç azaltma kararı çocuğun klinik kontrolüne göre verilmelidir. Astım kontrolü iyi olan bir çocukta hekim, güncel astım tedavi basamaklarına göre ilaç dozunun azaltılmasını değerlendirebilir. Bu süreçte geçmiş astım atakları, mevcut belirtiler, akciğer fonksiyonları ve diğer risk faktörleri göz önüne alınır.

İnhaler tekniği neden hâlâ önemlidir?

Aşı tedavisi başlanmış olması inhaler tedavinin doğru uygulanması gerekliliğini ortadan kaldırmaz. Özellikle çocuklarda inhaler cihazın yanlış kullanılması ilacın akciğerlere yeterince ulaşmamasına neden olabilir. Yaşa uygun ara parça, gerektiğinde maske kullanımı ve doğru inhalasyon tekniği düzenli kontrollerde değerlendirilmelidir. Kontrolsüzlüğün nedeni yanlış inhaler kullanımıysa bunu alerji aşısıyla telafi etmek mümkün değildir.

Çocuklarda astım aşısında sık yapılan hatalar nelerdir?

Alerjen immünoterapisinin doğru uygulanabilmesi için yalnızca doğru ilacın seçilmesi değil, tedavi kararının doğru verilmesi de gerekir. En sık karşılaşılan yanlışlardan biri, yalnız pozitif alerji testine dayanarak tedavi planlamaktır.

Testte çıkan bütün alerjenlere aşı yapılması

Çocuğun deri veya kan testinde çok sayıda pozitif sonuç bulunabilir. Ancak bu alerjenlerin hepsi klinik olarak önemli olmayabilir. Tedavinin amacı mümkün olduğunca fazla alerjeni bir araya getirmek değil, hastalığı gerçekten tetikleyen alerjeni doğru belirlemektir.

Kontrolsüz astımda aşıya devam edilmesi

Çocuğun belirgin hırıltısı veya nefes darlığı varken özellikle enjeksiyon tedavisinin rutin biçimde sürdürülmesi güvenli olmayabilir. Her doz öncesinde çocuğun o günkü durumu değerlendirilmelidir.

Aşı başlayınca ilaçların kesilmesi

Alerjen immünoterapisinin etkisinin ortaya çıkması zaman alabilir. Astım ilaçlarının erken kesilmesi hastalığın kontrolünü bozabilir. İlaç değişiklikleri yalnız hekim tarafından yapılmalıdır.

Tedavinin erken bırakılması

Alerji aşısı kısa süreli bir tedavi değildir. Birkaç ay içinde beklenen etkinin görülmemesi tek başına tedavinin başarısız olduğu anlamına gelmez. Tedavinin önerilen süre boyunca düzenli uygulanması uzun dönemli yarar açısından önemlidir.

Standart olmayan ürünlerin kullanılması

İmmünoterapi için kullanılan alerjen ürünlerinin kalitesi, standardizasyonu ve klinik kanıtı önemlidir. İnternetten temin edilen veya içeriği ve standardizasyonu belirsiz ürünlerle alerji aşısı uygulanmamalıdır.

Tedavinin başarılı olduğu nasıl anlaşılır?

Alerji aşısının başarısını değerlendirmek için tek bir laboratuvar değerine veya alerji testinin küçülüp küçülmediğine bakmak yeterli değildir. Asıl önemli olan çocuğun gerçek yaşamındaki klinik değişimdir. Tedavi öncesi ve tedavi sırasındaki belirtilerin düzenli kaydedilmesi bu nedenle yararlıdır. Örneğin daha önce her polen döneminde yoğun burun belirtileri, gece öksürüğü ve sık rahatlatıcı ilaç ihtiyacı olan bir çocukta tedavi sonrasında bu yakınmaların belirgin şekilde azalması klinik açıdan anlamlı olabilir. Benzer şekilde daha önce ev tozu akarı maruziyetiyle yıl boyunca belirti yaşayan bir çocukta gündüz ve gece yakınmalarının azalması değerlendirilebilir.

Takipte hangi kriterlere bakılır?

Astım kontrolü, astım atağı sayısı, acil başvurular, sistemik kortikosteroid gereksinimi, rahatlatıcı ilaç kullanımı, koruyucu ilaç dozu, gece belirtileri, egzersiz toleransı ve okul devamsızlığı takip edilebilir. Alerjik riniti olan çocuklarda burun tıkanıklığı, hapşırma, burun akıntısı ve göz belirtilerindeki değişim de değerlendirilir. Uygun yaş grubunda spirometri gibi solunum fonksiyon testleri takipte kullanılabilir.

Alerji testinin negatife dönmesi gerekir mi?

Hayır. Tedavinin başarılı olması için alerji testinin mutlaka tamamen negatif hale gelmesi gerekmez. İmmünoterapinin amacı yalnız laboratuvar sonucunu değiştirmek değil, çocuğun alerjenle karşılaştığında yaşadığı klinik hastalık yükünü azaltmaktır. Bu nedenle tedavi başarısının değerlendirilmesinde çocuğun belirtileri ve yaşam kalitesi test sonuçlarından daha geniş bir çerçevede ele alınmalıdır.

Çocuklarda astımda aşı tedavisi hakkında sık sorulan sorular

Her astımlı çocuğa alerji aşısı yapılabilir mi?

Hayır. Alerji aşısı özellikle klinik olarak anlamlı bir solunum alerjenine duyarlılığı bulunan seçilmiş çocuklarda değerlendirilir. Çocuğun yalnızca alerji testinin pozitif olması yeterli değildir. Astımın tipi, kontrol düzeyi, belirtiler ile alerjen arasındaki ilişki ve kullanılacak immünoterapi ürününün uygunluğu birlikte değerlendirilmelidir.

Alerji aşısı çocuklarda astımı tamamen geçirir mi?

Alerji aşısının astımı kesin olarak tamamen ortadan kaldıracağı söylenemez. Tedavinin amacı alerjene karşı gelişen bağışıklık yanıtını değiştirmek, uygun çocuklarda belirtileri ve ilaç ihtiyacını azaltmak ve hastalığın kontrolüne katkı sağlamaktır. Tedavi yanıtı çocuklar arasında farklılık gösterebilir.

Çocuklarda astım için alerji aşısına kaç yaşında başlanır?

Tek bir yaş sınırı bütün immünoterapi ürünleri için geçerli değildir. Çocuğun yaşı yanında tanının güvenilirliği, klinik olarak sorumlu alerjenin belirlenebilmesi, astım kontrolü, çocuğun tedaviye uyumu ve kullanılacak ürünün yaş grubuna ilişkin onay ve kanıtları değerlendirilir.

Ev tozu akarı alerjisi astım aşısıyla tedavi edilebilir mi?

Ev tozu akarı, alerjik astımla ilişkili olabilen önemli solunum alerjenlerinden biridir. Ev tozu akarına duyarlılığı testlerle gösterilen ve klinik belirtileri de bu alerjenle uyumlu olan seçilmiş çocuklarda uygun immünoterapi seçenekleri değerlendirilebilir. Yalnızca test pozitifliği tedavi için yeterli değildir.

Deri altı aşı mı dil altı aşı mı daha iyidir?

Bütün çocuklar için bir yöntemin diğerinden daha iyi olduğunu söylemek doğru değildir. Uygun yöntem çocuğun alerjenine, yaşına, astım kontrolüne, kullanılabilecek standartlaştırılmış ürüne, tedaviye uyumuna ve güvenlik değerlendirmesine göre seçilir. Her alerjen için her iki yöntemin de uygun ürünü bulunmayabilir.

Astım kontrolsüzken alerji aşısı yapılabilir mi?

Kontrolsüz astım özellikle deri altı immünoterapide ciddi sistemik reaksiyon açısından önemli bir risk faktörüdür. Bu nedenle SCIT başlanmadan önce iyi astım kontrolünün sağlanması gerekir. Mevcut tedavisi devam eden çocukta aşı günü hırıltı, nefes darlığı veya astım belirtilerinde belirgin artış varsa sağlık ekibine bilgi verilmelidir.

Alerji aşısı başladıktan sonra astım ilaçları bırakılır mı?

Hayır. İmmünoterapi başlanması inhaler kortikosteroid veya diğer astım ilaçlarının kendiliğinden bırakılması anlamına gelmez. İlaç ihtiyacı zaman içerisinde azalabilir ancak tedavi azaltma kararı çocuğun astım kontrolü ve riskleri değerlendirilerek hekim tarafından verilmelidir.

Çocuklarda alerji aşısı kaç yıl sürer?

Alerjen immünoterapisi uzun süreli bir tedavidir. Deri altı immünoterapi çoğunlukla 3–5 yıl sürer. Dil altı immünoterapide süre kullanılan ürün ve alerjene göre değişebilir. Tedavinin süresi çocuğun klinik yanıtı, tedavi uyumu, yan etkiler ve kullanılan ürünün protokolü dikkate alınarak belirlenir.

Astımın alerjik mekanizmayla ilişkili olduğu çocuklarda doğru hastanın ve doğru alerjenin belirlenmesi, tedavinin başarısı kadar güvenliği açısından da önemlidir. Alerji testinde pozitif sonuç bulunması tek başına aşı başlanması gerektiğini göstermez; test sonucu çocuğun belirtileri, maruziyet öyküsü ve astım kontrolüyle birlikte değerlendirilmelidir.

Prof. Dr. Ahmet Akçay’ın değerlendirmesi: Çocuklarda astımda alerji aşısının en önemli noktası, “hangi test pozitif?” sorusundan önce “çocuğun astımını gerçekten hangi alerjen tetikliyor?” sorusuna cevap vermektir. Klinik olarak sorumlu alerjen doğru belirlendiğinde ve astım iyi kontrol altındayken uygun immünoterapi yöntemi uzun dönemli tedavinin önemli bir parçası olabilir.

Astım belirtileri ile alerjenler arasında ilişki olduğu düşünülen çocuklarda bir çocuk alerji uzmanı tarafından yapılacak ayrıntılı değerlendirme; alerjinin doğrulanması, astım kontrolünün belirlenmesi ve alerjen immünoterapisinin uygun olup olmadığına karar verilmesi açısından önemlidir.