Çocuklarda Sıcak Çarpması Nedir?

Çocuklarda Sıcak Çarpması Nedir?

Havaların ısındığı ve çok yüksek seviyelere çıktığı bu günlerde sıcak çarpması riskleriyle de karşı karşıyayız. Çocuklar sıcak çarpmalarından daha da etkilenmektedir. Bu yazımızda sıcak çarpması ile ilgili bilinmesi gerekenleri sizler için yazdık.

Hipertermi Nedir?

Hipertermi, vücudun doğal termoregülasyonunun (bir oraganizmanın çevre sıcaklıkları ne olursa olsun kendi vücut sıcaklığını belirli bir aralıkta tutması) başarısız olması nedeniyle vücut sıcaklığının normal günlük 36 ila 37,5°C (96,8 ila 99,5°F) aralığının üzerine yükselmesi olarak tanımlanan fizyolojik bir süreçtir. Isıya bağlı hastalıklar, aşırı çevresel ısıya maruz kalmanın neden olduğu hiperterminin çeşitli klinik belirtileridir. Isıya bağlı hastalıklar hafif belirtilerden hayatı tehlikeye sokan belirtilere kadar farklı sonuçlarla karşımıza çıkabilmektedir.

Isıya bağlı hastalıkların birçok belirtisi olmasına rağmen, ısıyla ilgili tüm hastalıklar, artan çevresel ısı yükünün neden olduğu aşırı ısı stresinden, vücudun endojen ısıyı dağıtamamasından veya bu iki faktörün bir kombinasyonundan kaynaklanır. Sıcak çarpması, ısıya bağlı en şiddetli hastalıktır ve acil tedavi olmaksızın hızla ölüme yol açabilir.

Ateş Nedir?

Hiperterminin aksine ateş, vücudun enfeksiyona veya iltihaplanmaya verdiği tepkidir; hipotalamus düzeyinde düzenlenen sitokin aktivasyonu ile indüklenir ve vücudun normal bir yanıtıdır.

Sıcak Çarpması Nedir?

Isı çarpması, çevresel ısıya maruz kalan hastalarda meydana gelir ve merkezi sinir sistemi (CNS) işlev bozukluğunun eşlik ettiği vücut sıcaklığının ≥40 ila 40,5 o C (104 ila 105°F) olması olarak tanımlanır.

Özellikle klasik sıcak çarpmasında anhidroz (terleme eksikliği) sıklıkla mevcut olsa da, bu mutlak bir tanı kriteri değildir. Bu durum, vücudun termoregülatuar homeostazı sürdürme yeteneğindeki bir başarısızlığı temsil eder. Sıcak çarpması ayrıca şu şekilde sınıflandırılır:

  • Klasik (eforsuz) sıcak çarpması: Klasik sıcak çarpması, çevresel olarak ısıya maruz kalmaktan kaynaklanır ve sıcak ortamlardan kaçamayan küçük çocuklarda ve termoregülasyonu bozan altta yatan kronik tıbbi durumları olanlarda daha yaygındır.
  • Egzersiz sıcak çarpması: Egzersiz sıcak çarpması genellikle yüksek ortam sıcaklığı ve nem dönemlerinde ağır egzersiz yapan genç, sağlıklı kişilerde görülür. Tipik hastalar sporcular, özellikle futbolcular ve askeri personeldir.

Sıcak Çarpmasının Sıklığı Nedir?

Isıya bağlı ölümler özellikle Amerika’da düzenli olarak meydana gelir. 2004 ile 2018 arasında, yılda ortalama 702 ısıya bağlı ölüm meydana gelmiştir. Isıya bağlı hastalıklardan en yüksek ölüm oranları yaşlı erişkin popülasyonda ve kronik hastalığı olan erişkin hastalardadır, ancak küçük çocuklar da risk altındadır. Örneğin, araba kapı kilitlerini çalıştıramayan veya araba koltuklarında sabitlenmiş olan bebekler ve küçük çocuklar, kapalı bir aracın içindeki sıcaklıklar, ortam sıcaklığı sadece düşük olduğunda bile hızla tehlikeli seviyelere yükseldiğinden, araçlarda gözetimsiz bırakıldığında hastalık veya ölüme maruz kalabilirler.

Genç sporcular arasında ısı hastalığı, travmatik ve kardiyak nedenlerin ardındaki üçüncü büyük ölüm nedenidir.

Sıcak çarpması nasıl gelişiyor?

Isı yükü ile ısı dağılımı dengelenerek vücut ısısı dar bir aralıkta tutulur. Vücudun ısı yükü hem metabolik süreçlerden hem de çevreden ısının emilmesinden kaynaklanır. Vücut sıcaklığı arttıkça, vücudun kontrol mekanizmaları vücut ısısını düşürmeye çalışır.

Buharlaşma, sıcak bir ortamda ısı kaybının başlıca mekanizmasıdır, ancak bu, yüzde 75’lik bir bağıl nemin üzerinde etkisiz hale gelir. Isı yayılımının diğer başlıca yöntemleri;

  • Radyasyon (kızılötesi elektromanyetik enerjinin emisyonu),
  • İletim (ısının bitişik, daha soğuk bir nesneye doğrudan transferi) ve
  • Konveksiyon (ısının konvektif hava akımlarına doğrudan transferi),
  • Ortam sıcaklığı cilt sıcaklığını (tipik olarak 35°C veya 95°F) aştığında ısıyı verimli bir şekilde aktaramaz.

Sıcaklık yükselmesine oksijen tüketiminde ve metabolik hızda bir artış eşlik eder, bu da hızlı nefes alıp verme ve kalp hızında artış ile sonuçlanır. 42°C’nin (108°F) üzerinde, oksidatif fosforilasyon bağlanmaz ve çeşitli enzimler işlevini yitirir. Karaciğer, damarlar ve sinirler bu etkilere en duyarlıdır, ancak tüm organlar tutulabilir. Sonuç olarak, bu yüksek sıcaklıklara sahip hastalar çoklu organ yetmezliği riski altındadır.

Kritik termal maksimum (KTM), hücre hasarı oluşmadan önce tolere edilebilen yüksek vücut sıcaklığının derecesi ve ısıya maruz kalma süresi olarak tanımlanır. Çocuklar, KTM aşıldığında ısıyla ilgili ciddi yaralanmalara maruz kalırlar. İnsan termal maksimumu, 45 dakika ile 8 saat arasında süren 42°C (107.6°F) vücut sıcaklığı olarak tahmin edilir.

Fizyolojik ısı stresi, önerilen birkaç mekanizma yoluyla hücre hasarına neden olur:

  • İnflamatuvar bir kaskadı başlatan akut faz reaktanlarının (örn. sitokinler) üretimi,
  • Proteinlerin denatürasyonu ile hücrelere doğrudan hasar,
  • Mikrosirkülasyonun bozulmasına ve yaygın damar içi pıhtılaşmaya neden olan vasküler endotelde doğrudan hasar,
  • Bağırsak iskemisi ve artan geçirgenliği takiben endotoksemi.

Bu patofizyolojik değişiklikler, çoklu organ disfonksiyonu ve yaralanmasına neden olan sistemik bir inflamatuar yanıtla sonuçlanır. Akut faz reaktanlarının kaskadı, bir dereceye kadar, denatüre proteinlerin açılmasını önleyerek ve sitokin üretimini engelleyerek koruma sağlayan ısı şoku proteinlerinin üretimi ile karşılanır.

ORTAM SIKCAKLIĞININ VE NEM SEVİYELERİNİN YÜKESEKLİĞİNE EK OLARAK ÇOCUKLARDA ISI HASTALIĞI RİSKİ DAHA YÜKSEKTİR ÇÜNKÜ:

  • Isı üretimi: Çocuklar, yetişkinlerden daha yüksek bazal metabolizma hızlarına sahip oldukları için vücut ağırlığının kilogramı başına daha fazla metabolik ısı üretirler.
  • Vücut yüzey alanı: Daha küçük çocukların yüzey alanı-kütle oranı daha yüksektir, bu da sıcak ortamlarda daha yüksek ısı absorpsiyon hızına neden olur. Bununla birlikte, vücut kompozisyonu (özellikle vücut yağındaki artış) ve zindelik eksikliği, daha büyük çocuklarda ve ergenlerde ısı hastalığına yatkınlığa muhtemelen daha önemli katkıda bulunur.
  • Kan dolaşımı: Çocuklar daha küçük bir mutlak kan hacmine sahiptir, bu da vücuttaki kanın vücut yüzeyine kan yoluyla taşınan ısı transferinin potansiyelini sınırlar, burada bu ısı dağıtılabilir. Ek olarak, çocukların belirli bir metabolik hızda yetişkinlere göre daha düşük kardiyak debisi vardır, bu da egzersiz sırasında ısı dağılımını daha da sınırlandırır.
  • Ter üretimi: Bez başına daha düşük ter oranı nedeniyle çocuklar yetişkinlere göre daha düşük terleme oranına sahiptir ve daha yüksek vücut sıcaklığında terlemeye başlar.
  • Sıvı takviyesi: Uygun şekilde denetlenmezse, çocukların uzun süreli egzersiz sırasında sıvı kayıplarını yerine koyma yetersizdir.
  • İklimlendirme: Çocuklar, sıcak ortama bu adaptasyonları yetişkinlere göre daha yavaş gerçekleştirirler ve yeterli iklimlendirmeyi sağlamak için tipik olarak 10 ila 14 gün gerekir.

Belirli bireylerde ısı hastalığına yatkınlığı artırabilecek bazı tıbbi durumlar vardır.

0 cevaplar

Cevapla

Want to join the discussion?
Feel free to contribute!

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

CAPTCHA ImageChange Image