Alerji şüphesiyle başvuran hastalarda yapılan en büyük hatalardan biri, her hastaya aynı alerji testlerinin uygulanmasıdır. Oysa alerjik hastalıklar son derece heterojendir ve her hasta için tek tip bir test yaklaşımı doğru değildir. Yanlış seçilen testler, hem tanının gecikmesine hem de hastada “bende bir şey yok” veya “her şeye alerjim var” gibi yanlış algıların oluşmasına neden olabilir.

Bu nedenle alerji tanısında asıl soru şudur:
“Bu hastaya alerji testi yapılmalı mı?”
Eğer yapılacaksa, “Hangi test, hangi klinik tablo için gerçekten anlamlıdır?”

Alerji Tanısında Testlerden Önce Ne Gelir?

Alerji tanısı, çoğu zaman yanlış bir şekilde yalnızca test sonuçlarına indirgenir. Oysa alerji, öncelikle klinik bir tanıdır. Hastanın öyküsü, şikâyetlerin ne zaman başladığı, hangi durumlarda arttığı ve nasıl seyrettiği, yapılacak testten çok daha değerlidir.

Doğru hasta–doğru test eşleşmesi yapılabilmesi için şu soruların net yanıtlanması gerekir:

• Şikâyetler hangi organ sistemini tutuyor?

• Belirtiler ani mi, gecikmeli mi ortaya çıkıyor?

• Aynı tetikleyici her zaman aynı reaksiyonu mu yapıyor?

• Şikâyetler mevsimsel mi, yıl boyu mu sürüyor?

• Hayatı tehdit eden bir reaksiyon öyküsü var mı?

Bu sorular yanıtlanmadan yapılan testler, çoğu zaman klinik olarak anlamsız sonuçlar doğurur.

Alerji Testleri Kaça Ayrılır?

Alerji testleri temelde IgE aracılı alerjik mekanizmayı saptamaya yöneliktir. Ancak her alerjik hastalık IgE üzerinden gelişmez. Bu nedenle testlerin neyi gösterdiği ve neyi göstermediği iyi bilinmelidir.

Klinikte en sık kullanılan alerji testleri şunlardır:

• Deri prick testleri

• Spesifik IgE kan testleri

• Moleküler (komponent) alerji testleri

• Yama (patch) testleri

• Oral / inhalasyon provokasyon testleri

Her testin yeri, amacı ve hasta profili farklıdır.

Solunum Yolu Şikâyeti Olan Hastada Hangi Alerji Testi Yapılmalı?

Burun akıntısı, hapşırık, burun tıkanıklığı, göz kaşıntısı, öksürük veya nefes darlığı ile başvuran hastalarda ilk akla gelen tanı alerjik rinit veya alerjik astımdır. Ancak bu her zaman doğru değildir.

Bu hastalarda yapılacak test seçimi, şikâyetlerin mevsimsel mi yoksa yıl boyu mu sürdüğüne göre belirlenmelidir. Mevsimsel yakınmaları olan hastalarda polenlere yönelik testler ön plandayken, yıl boyu süren şikâyetlerde ev tozu akarı, küf mantarları ve hayvan epitelleri daha anlamlıdır.

Bu hasta grubunda genellikle ilk tercih deri prick testidir. Çünkü hızlı sonuç verir, duyarlılığı yüksektir ve klinik ile iyi korelasyon gösterir. Ancak deri testinin yapılamadığı durumlarda (dermatografizm, antihistaminik kullanımı, küçük çocuklar gibi) spesifik IgE kan testleri tercih edilir.

Burada önemli bir nokta şudur:
Her solunum şikâyeti olan hastaya “geniş alerji paneli” yapılması doğru değildir. Test içeriği mutlaka hastanın maruziyetine göre seçilmelidir.

Besinle İlişkili Şikâyeti Olan Hastada Hangi Test Yapılmalı?

Besin alerjileri, test seçiminin en kritik olduğu alanlardan biridir. Çünkü yanlış test seçimi, hastanın gereksiz yere çok sayıda besini diyetten çıkarmasına yol açabilir.

Besin alerjisinden şüphelenilen hastada test seçimi, reaksiyonun ne kadar sürede ortaya çıktığına göre yapılmalıdır. Besin alımından dakikalar veya en geç 1–2 saat içinde gelişen reaksiyonlar IgE aracılı besin alerjisini düşündürür. Bu durumda hem deri prick testi hem de spesifik IgE testleri anlamlıdır.

Ancak saatler sonra ortaya çıkan, daha çok sindirim sistemi ağırlıklı şikâyetlerde klasik alerji testleri çoğu zaman negatiftir. Bu hastalarda testten çok eliminasyon–yükleme yaklaşımı ve klinik gözlem önemlidir.

Ayrıca ciddi reaksiyon öyküsü olan hastalarda, özellikle fıstık, kabuklu yemişler, süt ve yumurta gibi yüksek riskli besinlerde moleküler alerji testleri tanısal ve prognostik açıdan büyük değer taşır.

Çocuklarda Hangi Alerji Testi Ne Zaman Yapılmalı?

Çocukluk çağında alerji testleri yapılırken yaş faktörü son derece önemlidir. Bebeklik döneminde yapılan testlerin negatif çıkması, ilerleyen yaşlarda alerji gelişmeyeceği anlamına gelmez.

Özellikle egzaması olan bebeklerde besin alerjisi riski daha yüksektir. Bu çocuklarda test kararı, egzamanın şiddeti ve klinik seyri göz önünde bulundurularak verilmelidir. Her egzamalı çocuğa otomatik olarak geniş besin paneli yapılması doğru değildir.

Küçük çocuklarda deri prick testinin uygulanamadığı durumlarda spesifik IgE testleri tercih edilebilir. Ancak sonuçlar mutlaka klinik ile birlikte yorumlanmalıdır.

Cilt Şikâyeti Olan Hastada Hangi Alerji Testi Yapılmalı?

Ürtiker, egzama, kaşıntı veya döküntü ile başvuran hastalarda test seçimi oldukça dikkat gerektirir. Çünkü her cilt döküntüsü alerjik değildir.

Akut ürtiker çoğu zaman enfeksiyonlarla ilişkilidir ve alerji testine gerek yoktur. Kronik ürtikerde ise klasik alerji testleri çoğunlukla negatiftir. Bu nedenle bu hastalarda “her şeye alerji testi” yapmak yerine farklı nedenler araştırılmalıdır.

Kontakt dermatit şüphesi olan hastalarda ise yama (patch) testleri doğru testtir. Bu testler IgE aracılı alerjiyi değil, gecikmiş tip aşırı duyarlılığı gösterir.

İlaç Alerjisi Şüphesi Olan Hastada Hangi Test Yapılmalı?

İlaç alerjilerinde test seçimi, reaksiyonun tipi ve zamanı ile doğrudan ilişkilidir. Ani gelişen döküntü, nefes darlığı veya anaflaksi öyküsü olan hastalarda spesifik IgE testleri ve deri testleri anlamlı olabilir.

Ancak birçok ilaç reaksiyonu IgE aracılı değildir ve testler negatif çıkabilir. Bu durumda tanı çoğu zaman ayrıntılı öykü ve gerekirse kontrollü provokasyon testleriyle konur.

Moleküler Alerji Testleri Kimler İçin Gerekli?

Moleküler alerji testleri, her hastaya yapılması gereken testler değildir. Ancak özellikle:

• Şiddetli reaksiyon öyküsü olanlar

• Birden fazla besine duyarlılığı olanlar

• Çapraz reaksiyon şüphesi bulunanlar

için son derece değerlidir. Bu testler, gerçek alerji ile çapraz reaksiyonun ayırt edilmesini sağlar ve anaflaksi riskini öngörmede yardımcı olur.

Hangi Testler Yapılmamalı?

Alerji tanısında en sık yapılan hatalardan biri, bilimsel geçerliliği olmayan testlere başvurulmasıdır. Saç teli analizi, biyorezonans testleri veya geniş IgG panelleri alerji tanısı koydurmaz.

Özellikle IgG ve IgG4 testleri, besinlere karşı toleransı gösterir; alerji veya intolerans tanısı için kullanılmaz. Bu testler üzerinden diyet planlamak bilimsel değildir.

Alerji Testi Hastaya Göre Seçilmelidir

Alerji testleri, doğru hastada doğru endikasyonla yapıldığında son derece değerlidir. Ancak yanlış hastada, yanlış testler yapıldığında kafa karışıklığına ve gereksiz kısıtlamalara yol açar.

Unutulmamalıdır ki:

• Her hastaya test yapılmaz

• Her test her hastaya uygun değildir

• Test sonucu değil, hasta tedavi edilir

Doğru tanı için en önemli adım, deneyimli bir alerji uzmanı tarafından yapılan bütüncül klinik değerlendirmedir.